Acil tıp doktoru, tıp fakültesini bitirdikten sonra acil tıp uzmanlık eğitimi almış hekimdir. Ani gelişen hastalık ve yaralanmalarda hastayı hızla değerlendirir, hayatı tehdit eden durumları önce stabilize eder, gerekirse ilgili branşa devreder.

Acil tıp; kalp krizi, inme, ciddi nefes darlığı, şiddetli kanama, trafik kazası ve düşme gibi travmalar, zehirlenmeler, şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi), yanık ve bilinç kaybı gibi ani ve ciddi durumlarla ilgilenir. Ayrıca ateşli havale, diyabetik ketoasidoz ve ağır enfeksiyonlar (sepsis) gibi hızlı müdahale gerektiren tablolar da bu kapsamdadır.

Göğüs ağrısı, ani konuşma bozukluğu ya da yüzde kayma, şiddetli nefes darlığı, bilinç kaybı, durmayan kanama, ağır kafa travması, zehirlenme şüphesi veya şiddetli alerjik reaksiyon varsa beklemeden Türkiye'de 112'yi arayın. Kendiniz araç kullanarak gitmek yerine ambulans çağırmak, müdahalenin yolda başlamasını sağlar.

Önce triyaj denen hızlı bir değerlendirme yapılır; hemşire ya da hekim yakınmanızı, yaşamsal bulgularınızı ve durumun ciddiyetini ölçer. Sıra geliş sırasına göre değil, aciliyete göre belirlenir; bu yüzden daha sonra gelen ağır bir hasta öne alınabilir. Ardından muayene, gerekli tetkikler ve ilk tedavi yapılır, sonuca göre taburculuk, gözlem ya da yatış kararı verilir.

Şikayetinize göre kan ve idrar tetkikleri, EKG, kalp enzimleri (troponin), akciğer grafisi, ultrasonografi (FAST gibi hızlı yatak başı ultrason), bilgisayarlı tomografi ve gerektiğinde MR istenebilir. Yaşamsal bulgular (nabız, tansiyon, oksijen satürasyonu, ateş) tüm hastalarda ölçülür. Hangi tetkikin gerektiğine muayene sonrası hekim karar verir.

Durumunuza göre oksijen desteği, damar yolu açılması ve serum verilmesi, kanama kontrolü, kırık ve çıkıklarda atel uygulaması, yara dikişi, kalp durmasında resüsitasyon (CPR) ve şok uygulaması, solunum yetmezliğinde havayolu yönetimi ve gerekirse entübasyon yapılır. Ağrı kesici, antidot ya da diğer acil ilaçlar hekim kararıyla verilir. Amaç önce hayati tehdidi ortadan kaldırmak, sonra kesin tedaviyi planlamaktır.

Kimlik belgenizi, kullandığınız ilaçların listesini ya da kutularını, varsa eski rapor ve tetkik sonuçlarını, bilinen alerjilerinizi ve kronik hastalıklarınızı not edilmiş hâlde götürün. Yanınızda olayı bilen bir yakınınız olması öyküyü doğru aktarmaya yardımcı olur. Zehirlenme şüphesinde yutulan maddenin ambalajını da mutlaka götürün.

Kardiyolog, nörolog ya da ortopedist kendi organ sisteminde derinlemesine uzmandır; acil tıp uzmanı ise hangi sistemden olursa olsun ani ve ağır tabloyu ilk değerlendiren, hayatı kurtarıcı ilk müdahaleyi yapan ve doğru branşa yönlendiren hekimdir. Acil durumlar online görüşmeyle yönetilemez, bu durumda 112'yi aramalı ya da acil servise gitmelisiniz. Acil olmayan ama endişe verici bir durumda ön bilgi almak için online görüşme faydalı olabilir, ancak muayenenin yerini tutmaz.

Göğsünüzde sıkıştıran, baskı yapan ağrı; kola, çeneye ya da sırta yayılması; soğuk terleme, bulantı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa bu kalp krizi belirtisi olabilir. Dinlenmeye çalışmadan 112'yi arayın, hareketi bırakıp oturun ve hekim önermediyse kendi başınıza ilaç almayın. Ağrının kalp dışı nedenleri de vardır (kas, mide, akciğer), ama bunu ayırt etmek için tıbbi değerlendirme gerekir.

Yüzün bir tarafında düşme, kolda ya da bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma, konuşmanın bozulması ya da anlamakta güçlük, ani görme kaybı, şiddetli baş dönmesi ve alışılmadık şiddetli baş ağrısı inme belirtisi olabilir. Belirtiler geçici görünse bile hemen 112'yi arayın ve belirtilerin başladığı saati not edin. İnmede tedavi için geçen her dakika önemlidir, bu yüzden beklemek ya da uyumak doğru değildir.

Yüksekten düşme, trafik kazası ya da ağır darbe sonrası kendinizi iyi hissetseniz bile iç kanama veya kafa travması olabileceği için acil serviste değerlendirilmeniz önerilir. Baş ağrısının artması, tekrarlayan kusma, uykuya meyil, kafa karışıklığı, karın ağrısı, uzuvda şekil bozukluğu ya da kıpırdatamama varsa beklemeden 112'yi arayın. Omurga yaralanması şüphesinde kişiyi gereksiz yere hareket ettirmeyin.

İlaç, temizlik maddesi, mantar, alkol ya da karbonmonoksit gibi bir zehirlenme şüphesinde hemen 112'yi arayın veya Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne (Türkiye'de 114) başvurun. Yutulan maddenin adını, miktarını ve zamanını öğrenin, ambalajını yanınıza alın. Hekim önermedikçe kusturmaya çalışmayın, süt ya da başka bir şey içirmeyin; karbonmonoksitte ise kişiyi hemen açık havaya çıkarın.

Nefes almada zorlanma, morarma, bilinç bulanıklığı ya da uyanmakta güçlük, nöbet, durmayan kusma ve ishalle gelen sıvı kaybı belirtileri (ağız kuruluğu, gözyaşsız ağlama, idrar yapmama), bebeklerde ateşle birlikte halsizlik, yutulan pil ya da ilaç ve ağır düşmeler çocuklarda acil durumlardır. Bu durumlarda beklemeden 112'yi arayın ya da çocuğu en yakın acil servise götürün. Bebeklerde ateş ve iştahsızlık da küçümsenmemeli, hekime kısa sürede gösterilmelidir.

Acil servislerde hastalar geliş sırasına göre değil, triyajda belirlenen aciliyet derecesine göre görülür. Hayatı tehdit eden bir hasta geldiğinde ekip ona öncelik verir, bu da daha az acil durumdaki hastaların beklemesine yol açabilir. Bekleme süresi ayrıca yoğunluğa, tetkik sonuçlarının çıkma süresine ve uzman konsültasyonuna da bağlıdır; durumunuz kötüleşirse mutlaka görevlilere bildirin.

Türkiye'de gerçek bir acil durumda sağlık güvencesi sorgulanmadan müdahale yapılır; önce hayati tehlike giderilir. Acil olmayan başvurularda ya da özel hastanelerde farklı uygulamalar ve ek ücretler olabilir. Güncel kurallar kuruma ve sigorta türüne göre değiştiği için hastaneden veya sigorta kurumunuzdan bilgi almanız en doğrusudur.

Müdahale sonrası durumunuza göre taburcu edilebilir, gözlem birimine alınabilir ya da ilgili servise yatırılabilirsiniz. Taburcu olurken yazılı talimatları, kullanacağınız ilaçları ve hangi belirtilerde tekrar başvurmanız gerektiğini mutlaka sorun. Çoğu durumda aile hekiminize veya ilgili branşa kontrol için başvurmanız gerekir; belirtiler kötüleşirse acil servise geri dönmekten çekinmeyin.