Alerji ve immünoloji uzmanı, bağışıklık sisteminin zararsız maddelere aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkan hastalıkları ve bağışıklık yetersizliklerini değerlendiren hekimdir. Yetişkin hastalarla çalışan bu uzmanlık, çoğunlukla iç hastalıkları ya da göğüs hastalıkları uzmanlığının üzerine yapılan bir yan dal eğitimine dayanır.

Alerjik rinit (saman nezlesi), alerjik astım, alerjik konjonktivit, kronik ürtiker, anjiyoödem, atopik egzama, gıda ve ilaç alerjileri, böcek sokması alerjisi ve anafilaksi bu uzmanlığın başlıca konularıdır. Ayrıca sık enfeksiyon geçirenlerde bağışıklık yetersizliği şüphesini de değerlendirir.

Mevsimsel burun akıntısı ve hapşırma, göz kaşıntısı, öksürük ve hırıltı, tekrarlayan kurdeşen veya bir yiyecek ya da ilaçtan sonra ortaya çıkan döküntü gibi şikayetleriniz sürüyorsa başvurabilirsiniz. Nefes darlığı, yüz ve dilde şişme, bayılma hissi gibi ani belirtiler anafilaksi olabilir, bu durumda beklemeden 112'yi arayın.

Hekim önce şikayetlerinizin ne zaman, nerede ve hangi ortamda başladığını, aile öyküsünü, ev ve iş ortamınızı, kullandığınız ilaçları ve beslenmenizi sorar. Ardından burun, akciğer ve cildi muayene eder, gerekirse testler planlar.

Deri prik testi, kanda spesifik IgE ve total IgE ölçümü, temas egzaması için yama testi, astım şüphesinde solunum fonksiyon testi ve gerektiğinde kontrollü yiyecek ya da ilaç provokasyon testleri kullanılır. Hangi testin uygun olduğuna şikayetleriniz ve öykünüz göre hekim karar verir.

Tedavinin temeli, mümkünse alerjene maruziyetten kaçınmaktır. Belirtileri kontrol etmek için antihistaminikler, burun spreyleri, inhaler ilaçlar kullanılır. Seçilmiş hastalarda alerjen immünoterapisi (alerji aşısı) ya da ağır astım ve kronik ürtikerde biyolojik ilaçlar gündeme gelebilir.

Deri testi öncesinde antihistaminik ve bazı alerji ilaçlarının birkaç gün önceden bırakılması gerekebilir, bunu randevu alırken mutlaka sorun. Kullandığınız tüm ilaçların listesini, belirtilerin ne zaman çıktığını gösteren kısa bir günlüğü ve önceki test sonuçlarını getirin.

Alerji ve immünoloji uzmanı yetişkinleri, çocuk alerji ve immünoloji uzmanı ise çocuk ve ergenleri takip eder. Çocuklarda süt, yumurta alerjisi gibi büyüme ile geçebilen durumlar, doz ve test seçimi farklıdır. Çocuğunuz için çocuk alerji uzmanına başvurmak daha uygundur.

Tekrarlayan hapşırık, sulu burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve göz kaşıntısı, özellikle polen mevsiminde ya da toz ve hayvan tüyüyle temasta artıyorsa alerjik rinit düşündürür. Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak, burun yıkama, spreyler ve antihistaminikler yardımcı olur, süren olgularda alerji aşısı seçeneği değerlendirilir.

Alerjik astımda polen, ev tozu akarı, küf ya da hayvan tüyü gibi alerjenler hava yollarında daralma ve iltihap yaparak öksürük, hırıltı ve nefes darlığı oluşturur. Alerji uzmanı tetikleyicileri belirler, solunum fonksiyon testi ile durumu izler, inhaler tedaviyi ayarlar ve uygun hastalarda alerji aşısı ya da biyolojik tedaviyi değerlendirir.

Şüpheli ilacı bir sonraki dozdan itibaren kullanmayı bırakın, hangi ilaç olduğunu, ne zaman ve nasıl bir reaksiyon geliştiğini not edin ve alerji uzmanına başvurun. Özellikle penisilin gibi sık etiketlenen antibiyotiklerde birçok hasta aslında alerjik çıkmaz, bu yüzden test ve gerekirse kontrollü doz denemesi yapılması değerlidir.

Hayır. Gıda alerjisinde bağışıklık sistemi devreye girer ve kurdeşen, dudak ve dilde şişme, kusma, nefes darlığı hatta anafilaksi görülebilir. İntoleransta ise bağışıklık sistemi rol oynamaz, laktoz intoleransında olduğu gibi şişkinlik, gaz ve ishal gibi sindirim şikayetleri öne çıkar. Piyasadaki bazı "gıda intoleransı" testlerinin tanıda geçerliliği kanıtlanmamıştır.

Arı, eşek arısı gibi böcek sokmalarında bazı kişilerde sokma yerinin ötesine geçen kurdeşen, yüzde şişme, nefes darlığı ya da bayılma gibi ağır reaksiyonlar olabilir. Bu durum acildir ve 112'yi aramayı gerektirir. Daha önce böyle bir reaksiyon yaşadıysanız alerji uzmanı değerlendirme yapar, böcek zehri immünoterapisi ile yeniden sokulmada ciddi reaksiyon riski belirgin biçimde azaltılabilir.

Kronik ürtiker, kaşıntılı kabarık döküntülerin altı haftadan uzun süre gelip gitmesidir. Anjiyoödem ise dudak, göz çevresi ya da dilde daha derin şişlikle seyreder. Çoğunda belirgin bir alerjen bulunamaz, otoimmün mekanizmalar rol oynayabilir. Antihistaminikler ilk basamaktır, yetersizse omalizumab gibi biyolojik tedaviler değerlendirilir.

Alerji aşısında sizi tetikleyen alerjenin çok küçük dozları deri altına enjeksiyonla ya da dil altı tablet veya damla olarak verilir, doz zamanla artırılır. Etkinin kalıcı olması için genellikle üç ila beş yıl sürdürülür. Enjeksiyonlar, nadir görülen ciddi reaksiyonlara karşı sağlık kuruluşunda ve gözlem altında yapılır. Herkese uygun değildir, uzman değerlendirmesi gerekir.

Çoğu zaman sık enfeksiyonun nedeni başka etkenlerdir, ancak ağır, uzayan, alışılmadık mikroplarla gelen ya da antibiyotiğe yeterince yanıt vermeyen enfeksiyonlar, tekrarlayan sinüzit ve zatürre bağışıklık yetersizliğini düşündürebilir. Alerji ve immünoloji uzmanı kan tetkikleriyle antikor düzeylerini ve bağışıklık hücrelerini değerlendirir, gerekirse ileri incelemeye yönlendirir.