Beyin ve sinir cerrahisi, beyin, omurilik, omurga ve çevresel sinirlerin hastalıklarının cerrahi tedavisiyle ilgilenen tıp dalıdır. Tıp fakültesinden sonra bu alanda uzmanlık eğitimini tamamlayan hekimler çalışır. Her hasta ameliyat olmaz, birçok durumda önce ilaç, takip ve fizik tedavi gibi ameliyatsız seçenekler değerlendirilir.

Beyin tümörleri, beyin damar anevrizmaları ve beyin kanamaları, hidrosefali, kafa travması, bel ve boyun fıtığı, omurilik darlığı (spinal stenoz), omurga tümörleri ve karpal tünel gibi sinir sıkışmaları bu branşın konularıdır. Epilepsi ve Parkinson gibi bazı hastalıklarda seçilmiş hastalara cerrahi ya da beyin pili uygulaması da yapılabilir.

Bacağa ya da kola yayılan ağrı, uyuşma, güçsüzlük, uzun süre geçmeyen şiddetli baş ağrısı, yürüme bozukluğu veya idrar ve dışkı kontrolünde sorun varsa başvurabilirsiniz. Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, bilinç kaybı, felç belirtisi, nöbet ya da kafa travması sonrası kusma ve uyku hali varsa beklemeden Türkiye'de 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Doktor önce şikâyetlerinizin ne zaman başladığını, nereye yayıldığını ve neyin artırıp azalttığını sorar. Ardından refleksleriniz, kas gücünüz, duyunuz, yürüyüşünüz ve omurga hareketleriniz muayene edilir. Daha önce çekilmiş MR, BT gibi görüntüleriniz varsa muayeneye getirmeniz karar sürecini hızlandırır.

En sık manyetik rezonans (MR) ve bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılır. Damar hastalıklarında BT anjiyografi, MR anjiyografi veya kateterle yapılan dijital subtraksiyon anjiyografi istenebilir. Sinir ve kas sorunlarında EMG, bazı durumlarda EEG, omurga için ayakta direkt grafiler ve dinamik grafiler de kullanılır.

Hayır. Bel ve boyun fıtıklarının büyük kısmı dinlenme, ilaç, egzersiz ve fizik tedavi ile düzelebilir. Ameliyat genellikle ilerleyen güçsüzlük, idrar ya da dışkı kontrol kaybı, uzun süre geçmeyen ve tedaviye yanıt vermeyen ağrı gibi durumlarda düşünülür. Karar, görüntüleme ve muayene bulgularıyla birlikte hastayla konuşularak verilir.

Mikrocerrahide ameliyat mikroskobu altında küçük kesilerle çalışılır, böylece sinir ve damarlar daha net görülür. Endoskopik yöntemde ince bir kamera ile hipofiz tümörleri, hidrosefali ve bazı omurga ameliyatları daha küçük girişimle yapılabilir. Nöronavigasyon ve bazı merkezlerde uyanık ameliyat gibi destekleyici teknikler de kullanılır, uygunluğuna hekiminiz karar verir.

Ameliyat öncesi kan tahlilleri, kalp ve anestezi değerlendirmesi yapılır. Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve alerjilerinizi mutlaka doktora söyleyin, hangi ilacı ne zaman bırakacağınıza doktor karar verir. Tok karnına ameliyat edilmez, açlık süresi ve sigara kullanımı konusunda ekibinizin talimatlarına uyun.

Nörolog ilaç ve izlemeyle migren, epilepsi, felç, Parkinson, MS gibi hastalıkları tedavi eden bir iç hastalıkları dalıdır, ameliyat yapmaz. Beyin cerrahı ise ameliyat gerektiren durumlarda devreye girer. İki branş sık birlikte çalışır, örneğin bir tümör ya da fıtık için nörolog tanıya katkı verir, cerrah ameliyatı planlar.

Bel fıtığında bel ağrısına ek olarak kalça ve bacağa yayılan ağrı, uyuşma, karıncalanma ve ayakta güçsüzlük görülebilir. Boyun fıtığında boyun ağrısı kola ve ele yayılabilir, parmaklarda uyuşma ya da kavrama zayıflığı olabilir. Öksürme, hapşırma ve uzun oturma ağrıyı artırabilir, tanı muayene ve MR ile konur.

Giderek artan baş ağrısı, nöbet, bulantı ve kusma, görme bozukluğu, kolda ya da bacakta güçsüzlük, konuşma güçlüğü veya kişilik değişikliği görülebilir. Tanı MR ile konur, tedavi tümörün türüne ve yerine göre cerrahi, radyoterapi ve ilaç tedavisinin birlikte planlanmasıdır. Her baş ağrısı tümör anlamına gelmez, ancak yeni başlayan ve ilerleyen yakınmalar değerlendirilmelidir.

Hidrosefali, beyin omurilik sıvısının birikerek beyin boşluklarını genişletmesidir. Bebeklerde baş çevresinin hızlı büyümesi, yetişkinlerde baş ağrısı, bulantı, görme sorunu veya yaşlılarda yürüme bozukluğu, unutkanlık ve idrar kaçırma görülebilir. Tedavide sıvıyı başka bir boşluğa akıtan şant ameliyatı ya da endoskopik girişim uygulanabilir.

Hafif görünen darbelerde bile ilk saatlerde sizi izleyecek biri olmalıdır. Bilinç kaybı, tekrarlayan kusma, giderek artan baş ağrısı, kulak ya da burundan kan veya sıvı gelmesi, nöbet, uyku hali, konuşma ve görme bozukluğu varsa beklemeden Türkiye'de 112'yi arayın ya da acil servise gidin. Çocuklarda ve kan sulandırıcı kullananlarda daha dikkatli olunmalıdır.

Süre ameliyatın türüne göre çok değişir. Mikrodiskektomi gibi omurga ameliyatlarında hastalar genellikle bir iki gün içinde yürütülür, beyin ameliyatlarında yoğun bakım ve hastanede kalış daha uzun olabilir. Yara bakımı, kontrol muayeneleri, kademeli aktivite ve gerektiğinde fizik tedavi iyileşmenin parçasıdır, ne zaman işe dönebileceğinizi doktorunuz söyler.

Çocuklarda en sık hidrosefali, doğumsal omurga ve omurilik kusurları (spina bifida, bağlı omurilik), kafatası kemiklerinin erken kaynaması (kraniyosinostoz), beyin tümörleri ve kafa travmaları nedeniyle başvurulur. Bebeklerde baş çevresinin hızlı büyümesi, kusma, huzursuzluk veya sırtta çukur ve kıllanma gibi bulgular değerlendirilmelidir. Çocuk hastalarda çocuk sağlığı uzmanı ve beyin cerrahı birlikte izleme yapar.

Her ameliyatta olduğu gibi enfeksiyon, kanama, anestezi komplikasyonları ve yara iyileşme sorunları görülebilir. Beyin ameliyatlarında konuşma, hareket ya da hafızayla ilgili geçici veya kalıcı sorunlar, omurga ameliyatlarında sinir hasarı, beyin omurilik sıvısı sızıntısı ya da fıtığın tekrarlaması mümkündür. Risk hastanın yaşına, hastalığına ve ameliyatın türüne göre değişir, bunu ameliyat öncesinde doktorunuzla ayrıntılı konuşmalısınız.