Çocuk cerrahı, tıp fakültesinden sonra çocuk cerrahisi uzmanlık eğitimi almış, yenidoğandan ergenlik dönemine kadar çocukların cerrahi hastalıklarını tedavi eden hekimdir. Çocukların anatomisi, anestezisi ve iyileşmesi erişkinlerden farklı olduğu için bu alanda ayrı bir uzmanlık vardır. Doğuştan anomaliler, fıtıklar, apandisit ve çocukluk çağı tümörleri gibi konularda deneyimlidir.

Kasık ve göbek fıtığı, apandisit, inmemiş testis, hipospadias, fimozis, doğuştan yemek borusu ve anüs anomalileri, diyafram fıtığı, safra yolu ve bağırsak tıkanıklıkları, pilor stenozu ve çocukluk çağı tümörleri başlıca konulardır. Ayrıca doğumsal boyun kistleri, deri altı kitleleri ve yabancı cisim yutmaları da değerlendirilir. Yenidoğan dönemindeki cerrahi sorunlar da bu uzmanlığın kapsamındadır.

Kasıkta ya da göbekte ağlarken veya ıkınırken şişen kabarıklık, bir ya da iki testisin torbada hissedilmemesi, idrar yolunun açıldığı yerin normal yerinde olmaması, doğumdan beri süren şekil bozuklukları ve boyunda ya da gövdede büyüyen kitleler için başvurabilirsiniz. Karın ağrısı ve kusma, kasıkta sertleşen ve ağrıyan şişlik, yutulan pil ya da mıknatıs gibi durumlarda beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Hekim önce şikayetin ne zaman başladığını, doğum öyküsünü, geçirilmiş hastalık ve ameliyatları ile ailede benzer sorun olup olmadığını sorar. Ardından çocuğun karın, kasık, genital bölge ve ilgili bölgesi nazikçe muayene edilir; çocuk rahat olsun diye ebeveynin yanında kalması istenir. Gerekirse görüntüleme istenir ve izlem, ilaç dışı tedavi ya da ameliyat seçenekleri sizinle konuşulur.

Çocuklarda ilk tercih radyasyonsuz yöntem olan ultrasonografidir; fıtık, apandisit, inmemiş testis ve karın kitlelerinde sıkça kullanılır. Kan ve idrar tetkikleri, gerektiğinde direkt grafi, kontrastlı incelemeler, bilgisayarlı tomografi veya MR istenebilir. Radyasyon içeren tetkikler yalnız gerçekten gerekli olduğunda ve mümkün olan en düşük dozla yapılır.

Hayır, her durum ameliyat gerektirmez; bazı küçük sorunlar yalnızca izlemle düzelir, bazılarında ilaç ya da kısa girişimler yeterli olur. Ameliyat gerektiğinde mümkün olan yerlerde laparoskopi gibi küçük kesili kapalı yöntemler tercih edilir, bu çocuğun daha hızlı toparlanmasına yardımcı olabilir. Yöntem hastalığa, çocuğun yaşına ve genel durumuna göre belirlenir; uygun zamanlama da hekimle birlikte planlanır.

Ameliyat öncesi aç kalma süresi ve kullanılan ilaçlar konusunda cerrahi ve anestezi ekibinin verdiği yazılı talimatlara tam uyun; bu kurallar anestezi güvenliği için önemlidir. Çocuğa yaşına uygun, sade ve dürüst bir dille ne olacağını anlatın, sevdiği oyuncağı yanına almasına izin verin. Varsa alerjileri, kullandığı ilaçları, önceki anestezi öyküsünü ve son günlerdeki ateş, öksürük gibi şikayetleri ekibe bildirin.

Çocuk doktoru (pediatrist) çocukların genel hastalıklarını ilaç ve izlemle yönetir, ameliyat gerektiren durumlarda çocuk cerrahına yönlendirir. Çocuk cerrahı, çocukların cerrahi sorunlarını ve ameliyatlarını yapar; erişkinlere bakan genel cerrah ya da ürologdan farkı, çocuk anatomisi ve anestezisinde özel eğitim almış olmasıdır. İlk değerlendirme için online görüşme ön bilgi verebilir, ancak muayene ve ameliyat kararı yüz yüze değerlendirme gerektirir.

Kasık fıtığı, karın duvarındaki doğuştan açık kalmış bir kanaldan bağırsak ya da yumurtalığın kasığa doğru çıkmasıdır; çocuk ağlarken veya ıkınırken kasıkta ya da torbada kabarıklık görülür. Kendiliğinden geçmez, bu nedenle genellikle ameliyatla onarılması önerilir. Fıtık sıkışır, şişlik sertleşir, çocuk ağrıyla huzursuzlaşır ve kusarsa acil bir durumdur, beklemeden acil servise gidin.

Genellikle göbek çevresinde başlayıp sağ alt karına yerleşen karın ağrısı, iştahsızlık, bulantı, kusma ve ateş görülür; çocuk yürürken ya da zıplarken ağrı artabilir ve ağrıdan dolayı dik duramaz. Küçük çocuklarda belirtiler daha belirsiz olabilir ve tanı gecikebilir. Bu şikayetlerle karın ağrısı sürüyorsa ağrı kesici vermeden acil servise veya çocuk cerrahına başvurun, çünkü yırtılma riski vardır.

İnmemiş testis, bir ya da iki testisin doğumdan sonra bursa denilen torbaya inmeyip karın ya da kasık bölgesinde kalmasıdır. Bazı testisler bebeklik döneminin ilk aylarında kendiliğinden iner; inmeyenlerde ameliyatla testisin torbaya yerleştirilmesi genellikle bebeklik döneminde planlanır. Tedavi edilmezse ileride doğurganlıkta azalma ve testis kanseri riskinde artış görülebilir, bu nedenle erken değerlendirme önemlidir.

Hipospadias, erkek çocuklarda idrar deliğinin penis ucunda olması gerekirken alt yüzde, daha geride açılmasıdır; çoğu zaman sünnet derisinin de eksik görünmesiyle fark edilir. Tedavi cerrahidir, idrar deliğinin ve penis eğriliğinin düzeltilmesi amaçlanır ve ameliyat genellikle bebeklik ya da erken çocukluk döneminde planlanır. Bu çocuklarda ameliyat öncesi sünnet yapılmamalıdır, çünkü sünnet derisi onarımda kullanılabilir.

Sünnet küçük bir cerrahi girişimdir ve steril koşullarda, hekim tarafından, uygun anestezi ya da lokal uyuşturma ile bir sağlık kuruluşunda yapılması önerilir. Çocuk cerrahları, üroloji uzmanları ve genel cerrahlar çocuklara sünnet yapabilir. Kanama, enfeksiyon ve deri fazlalığı ya da eksikliği gibi riskler vardır; hipospadias gibi bir anomali şüphesi varsa mutlaka önce çocuk cerrahına danışılmalıdır.

Bazı anomaliler (diyafram fıtığı, karın duvarı defektleri, bazı bağırsak ve böbrek sorunları) hamilelikte ultrasonla fark edilebilir, bazıları doğumdan sonra beslenme güçlüğü, safralı kusma, şişkin karın ya da makat bölgesindeki bulgularla ortaya çıkar. Yemek borusu atrezisi, anüs atrezisi, bağırsak tıkanıklıkları ve karın duvarı defektleri gibi durumlar çoğunlukla yenidoğan döneminde ameliyat gerektirir. Bu bebekler yenidoğan yoğun bakım desteği olan merkezlerde çocuk cerrahı, neonatolog ve anestezi ekibiyle birlikte izlenir.

Çocuklar genellikle erişkinlerden hızlı toparlanır; küçük ameliyatlarda (fıtık, inmemiş testis, sünnet) aynı gün ya da bir gün içinde taburcu olunabilir, büyük ameliyatlarda hastanede kalış daha uzun sürer. Ağrı kontrolü, yara bakımı, banyo ve fiziksel aktivite kısıtlamaları ile kontrol zamanı ameliyat sonrası verilen yazılı talimatlarla belirlenir. Ateş, yarada kızarıklık ya da akıntı, şiddetli ağrı, durmayan kusma veya idrar yapamama olursa ekibe hemen ulaşın.

Özellikle düğme pil ve birden fazla mıknatıs yutulması saatler içinde yemek borusunda ya da bağırsakta ağır hasar yapabileceği için acil bir durumdur; hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin. Çocuğu kusturmaya çalışmayın, yemek ya da içecek vermeyin, yuttuğu nesnenin türünü ve zamanını öğrenip ambalajını yanınıza alın. Bozuk para gibi diğer cisimler de nefes darlığı, salya akması, yutkunma güçlüğü ya da karın ağrısı yapıyorsa aynı şekilde acil değerlendirme gerektirir.