Çocuk hematoloğu, tıp fakültesini ve çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığını bitirdikten sonra çocuk hematolojisi yan dal eğitimi almış hekimdir. Bebeklerden ergenlik dönemine kadar kan hücreleri, pıhtılaşma ve kan kanserleriyle ilgili sorunları değerlendirir ve tedavi eder. Türkiye'de bu alan çoğunlukla çocuk onkolojisiyle birlikte yürütülür.

Demir eksikliği ve diğer kansızlıklar, talasemi, orak hücre hastalığı, hemofili ve von Willebrand hastalığı gibi pıhtılaşma bozuklukları, trombosit sayısı düşüklüğü (ITP), nötropeni ve lösemi, lenfoma gibi kan kanserleri başlıca konulardır. Kemik iliği yetmezlikleri ve kalıtsal kan hastalıkları da bu alanda izlenir.

Uzun süren solgunluk ve halsizlik, sık ve kolay morarma, burun veya diş eti kanamasının sık olması, nedeni bulunamayan ateş, boyunda ya da koltuk altında büyüyen bez, kemik ağrısı veya kan sayımında bozukluk durumunda başvurabilirsiniz. Durmayan kanama, çok halsizlik ya da bilinç bulanıklığı, nefes darlığı varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Doktor önce şikayetleri, beslenmeyi, geçirilmiş hastalıkları ve ailedeki kan hastalıklarını sorar. Ardından cildin rengi, morarmalar, karaciğer ve dalak büyüklüğü ve lenf bezleri muayene edilir. Gerekirse kan tetkikleri istenir ve sonuçlara göre izlem ya da tedavi planı anlatılır.

En sık tam kan sayımı ve periferik yayma istenir. Demir eksikliği için ferritin ve demir düzeyleri, talasemi için hemoglobin elektroforezi, kanama eğilimi için pıhtılaşma testleri (PT, aPTT, faktör düzeyleri) bakılabilir. Gerekli durumlarda kemik iliği incelemesi, ultrason veya genetik testler eklenir.

Tedavi hastalığa göre değişir: demir eksikliğinde demir desteği ve beslenme düzenlemesi, talasemi ve orak hücrede düzenli izlem, kan nakli ve demir atıcı tedavi, hemofilide eksik faktörün verilmesi, ITP'de gözlem veya ilaç tedavisi, lösemide kemoterapi uygulanabilir. Bazı hastalıklarda kök hücre (kemik iliği) nakli gündeme gelir. Planı çocuğun yaşına ve durumuna göre doktorunuz belirler.

Önceki kan tahlillerini, varsa aşı karnesini ve çocuğun kullandığı ilaç ve vitaminlerin listesini getirin. Şikayetlerin ne zaman başladığını, beslenme düzenini ve ailede kansızlık, talasemi, kanama hastalığı olup olmadığını önceden not edin. Tahlil için aç gelmeniz gerekiyorsa randevuda size söylenecektir.

Çocuk hematoloğu kansızlık, kanama ve pıhtılaşma hastalıkları gibi çocukluk çağı kan hastalıklarını izler. Çocuk onkoloğu kanser hastalıklarının tedavisine odaklanır; Türkiye'de iki alan çoğunlukla aynı uzmanlıkta birleşir. Erişkin hematoloğu ise erişkin hastalara bakar; çocuklarda hastalıkların seyri ve tedavi dozları farklı olduğu için çocuklar çocuk uzmanlarına yönlendirilir.

En sık neden demir eksikliğidir; yetersiz ya da dengesiz beslenme, hızlı büyüme dönemleri ve kronik kan kaybı bunda rol oynar. Bunun dışında B12 ve folat eksikliği, talasemi taşıyıcılığı, kronik hastalıklar ve enfeksiyonlar da kansızlığa yol açabilir. Nedene göre tedavi farklıdır, bu yüzden demir ilacını kendi başınıza başlamamanız önerilir.

Aktif çocuklarda diz ve ön kolda zaman zaman morarma yaygındır. Ancak nedensiz, vücudun gövde ve sırt gibi bölgelerinde çıkan, kolay oluşan ya da büyük morluklar, sık ve uzun süren burun kanamaları, küçük kırmızı kanama noktaları (peteşi) ve diş eti kanaması değerlendirilmelidir. Bunlar trombosit ya da pıhtılaşma sorunlarının işareti olabilir.

Taşıyıcı, talasemi geninden birini taşıyan ama genellikle hasta olmayan kişidir; hafif kansızlığa yol açabilir. Tam kan sayımı ve hemoglobin elektroforezi ile anlaşılır. İki taşıyıcının çocuğunda hastalık görülebildiği için evlilik öncesi ve gebelik planlamasında tarama ve genetik danışmanlık önemlidir; Türkiye'de evlilik öncesi talasemi taraması yapılmaktadır.

Hemofili, kanın pıhtılaşması için gereken faktör VIII veya IX eksikliği ile giden, çoğunlukla erkek çocuklarda görülen kalıtsal bir hastalıktır. Eklem ve kas içi kanamalar, diş çekimi veya yaralanma sonrası uzun süren kanama görülebilir. Düzenli faktör tedavisi, eklem sağlığı için fizyoterapi, aile eğitimi ve hemofili merkezinde izlemle iyi yönetilebilir.

Solgunluk, halsizlik, tekrarlayan ateş ve enfeksiyonlar, kolay morarma ve kanama, kemik ve eklem ağrısı, karında şişlik ve bezlerde büyüme görülebilir. Bu belirtiler başka birçok yaygın çocukluk hastalığında da olabilir, bu nedenle tek başına lösemi anlamına gelmez. Belirtiler uzuyor ya da artıyorsa kan sayımı için bir hekime başvurmak önemlidir; erken tanı tedavi başarısını artırır.

Kan nakli; ağır kansızlıkta, talasemi major gibi düzenli kan gerektiren hastalıklarda, kemoterapi sırasında ya da ciddi kanamada gündeme gelir. Kemik iliği (kök hücre) nakli ise bazı lösemiler, kemik iliği yetmezlikleri, ağır talasemi ve orak hücre hastalığı gibi seçilmiş durumlarda uygun donör bulunursa planlanır. Karar, hastalığın türüne ve çocuğun durumuna göre uzman ekip tarafından verilir.

Hayır, önerilmez. Kansızlığın her nedeni demir eksikliği değildir; örneğin talasemi taşıyıcılığında gereksiz demir yarar sağlamaz. Fazla demir ilacı zehirlenme riski taşır, aşırı dozda çocuklar için tehlikelidir. Kan testi sonrası hekimin belirlediği doz ve sürede kullanılmalı, ilaçlar çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

Çoğu çocuk, hastalığı kontrol altındayken okula devam edebilir ve yaşına uygun etkinliklere katılabilir. Hemofili veya düşük trombozitte çarpma riski yüksek sporlardan kaçınılması, talasemi ve orak hücrede ise aşırı yorgunluk, susuzluk ve soğuğa maruziyetin sınırlanması gerekebilir. Hangi etkinliğin uygun olduğunu çocuğunuzun hekimi ve öğretmenleriyle birlikte netleştirin.