Enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanı, bakteri, virüs, mantar ve parazitlerin yol açtığı hastalıkları tanıyan ve tedavi eden hekimdir. Tıp fakültesinden sonra bu alanda uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. Antibiyotik seçimi, aşılama ve enfeksiyondan korunma konularında da danışmanlık verir.

Zatürre, idrar yolu enfeksiyonları, menenjit, deri ve yumuşak doku enfeksiyonları, hepatit B ve C, HIV, tüberküloz, bruselloz, kuduz riski, sıtma gibi seyahat hastalıkları, grip ve COVID-19 gibi viral hastalıklar bu alanın konusudur. Ayrıca nedeni bulunamayan uzun süreli ateş, hastane enfeksiyonları ve dirençli mikroplarla gelişen enfeksiyonlar da değerlendirilir.

Birkaç günü aşan ateş, tedaviye rağmen geçmeyen enfeksiyon, tekrarlayan enfeksiyonlar, hepatit ya da HIV testi pozitifliği, riskli temas sonrası, hayvan ısırığı veya tropikal bölge seyahati sonrası ateşte başvurabilirsiniz. Ense sertliği ile birlikte ateş, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı veya kanamalı döküntü varsa beklemeden Türkiye'de 112'yi arayın ya da acil servise gidin.

Doktor ateşin başlangıcını, eşlik eden belirtileri, seyahat ve temas öyküsünü, hayvanlarla ilişkinizi, kullandığınız antibiyotikleri ve aşı durumunuzu sorar. Ardından boğaz, akciğer, karın, deri ve lenf bezleri muayene edilir. Gerekirse aynı gün kan, idrar ya da balgam gibi örnek alınarak tetkik planlanır.

Tam kan sayımı, CRP ve prokalsitonin gibi iltihap değerleri, kan ve idrar kültürleri, boğaz ve balgam örnekleri, PCR testleri, hepatit ve HIV serolojisi istenebilir. Akciğer ve karın için röntgen, ultrason veya tomografi, menenjit şüphesinde beyin omurilik sıvısı incelemesi yapılabilir. Kültürde üreyen mikrobun antibiyotik duyarlılığı bakılarak tedavi seçilir.

Tedavi etkene göre değişir: bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik, virüslerde bazı hastalıklara özel antiviral ilaçlar, mantarlarda antifungal ilaçlar kullanılır. Çoğu viral enfeksiyon antibiyotiğe yanıt vermez, dinlenme ve belirti giderici tedaviyle geçer. Hafif olgular evde, ağır olgular hastanede damar yoluyla ilaç ve destek tedavisiyle izlenir.

Belirtilerin ne zaman başladığını, ateş ölçümlerinizi, seyahat ve temas bilginizi not edin. Daha önce yapılan tahlil sonuçlarını, kullandığınız ilaçları ve aşı kartınızı getirin. Antibiyotik kullanıyorsanız kendiniz bırakmayın ve kullandığınız ilacın adını doktora söyleyin, çünkü bu kültür sonuçlarını etkileyebilir.

İç hastalıkları uzmanı erişkinlerin geniş bir hastalık yelpazesini izler, enfeksiyon hastalıkları uzmanı ise bu alanda yalnızca mikrobik hastalıklara odaklanır. Zor tanılı, dirençli ya da nadir enfeksiyonlarda, HIV, hepatit ve tüberküloz gibi hastalıklarda ve yurt dışı kaynaklı ateşte enfeksiyon uzmanı tercih edilir. Basit üst solunum yolu enfeksiyonları için aile hekimi ya da iç hastalıkları uzmanı da yeterli olabilir.

Ateş genellikle vücudun enfeksiyonla savaştığını gösterir ve kendi başına zararlı değildir. Ancak bebeklerde, yaşlılarda, bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve kanser tedavisi görenlerde ateş daha ciddi olabilir. Ateşe ense sertliği, şiddetli baş ağrısı, kafa karışıklığı, nefes darlığı, morarma ya da deride kanamalı lekeler eşlik ediyorsa acil servise başvurun.

Antibiyotikler virüslere etki etmez, grip ve soğuk algınlığında kullanılması fayda sağlamaz. Gereksiz ya da yarım bırakılan kullanım bakterilerin dirençli hale gelmesine, ishal ve alerji gibi yan etkilere neden olabilir. Antibiyotiği yalnızca doktorun önerdiği dozda ve sürede kullanın, eski reçeteyi tekrar kullanmayın.

Her iki virüs de kan ve vücut sıvıları yoluyla bulaşır: ortak kullanılan enjektör, steril olmayan tıbbi ya da dövme işlemleri, anneden bebeğe geçiş, hepatit B'de ayrıca korunmasız cinsel temas. Hepatit B'ye karşı güvenli bir aşı vardır, hepatit C'nin aşısı yoktur. Hepatit C bugün çoğu kişide ilaçlarla iyileştirilebilir, hepatit B ise ilaçla kontrol altına alınır, izlem ve tedavi kararı enfeksiyon ya da gastroenteroloji uzmanıyla verilir.

Prezervatif kullanımı, tek eşli ve testli ilişki ve steril olmayan iğne ya da enjektörden kaçınmak korunmanın temelidir. Riskli temastan sonra mümkün olan en kısa sürede, saatler içinde başvurmak önemlidir, çünkü temas sonrası koruyucu ilaç ancak kısa bir süre içinde etkilidir. HIV, sifiliz, hepatit gibi testler kan örneğiyle yapılır, sonuçlar gizli tutulur ve HIV günümüzde ilaçlarla iyi kontrol edilebilen bir hastalıktır.

Gideceğiniz ülkeye ve süreye göre hepatit A, tifo, sarı humma, kuduz, menenjit ya da kolera gibi aşılar ve sıtma için koruyucu ilaç gerekebilir. En az birkaç hafta önce başvurmak iyi olur, çünkü bazı aşılar birden fazla doz ister. Sivrisinek kovucu, güvenli su ve gıda, eldiven ve el hijyeni de seyahat sağlığının parçasıdır.

Üç haftadan uzun süren öksürük, balgam, kanlı balgam, gece terlemesi, kilo kaybı ve hafif ateş tüberkülozu düşündürür. Tanıda akciğer grafisi, balgam incelemesi ve kültürü, bazı durumlarda tomografi ve deri testi ya da kan testi kullanılır. Tedavi birkaç ilacın aylarca düzenli kullanılmasıdır, ilaçları erken bırakmak direnç gelişmesine yol açabilir.

Bruselloz çiğ süt ve süt ürünleri ya da hayvan teması ile, kuduz kuduz hayvanın ısırığı ya da tükürüğü ile, Kırım Kongo kanamalı ateşi ise kene ısırığı ya da enfekte hayvan kanı ile bulaşır. Pastörize olmayan süt ürünlerinden kaçınmak, kırsalda keneden korunmak ve hayvan ısırıklarında yarayı bol su ve sabunla yıkayıp hemen sağlık kuruluşuna gitmek önemlidir. Kuduz şüphesinde aşı ve gerekirse serum bekletilmeden uygulanmalıdır.

Hastanede en etkili önlem el hijyenidir, hem kendi ellerinizi hem de sağlık çalışanlarının el hijyenini sorgulamaktan çekinmeyin. Sonda, serum katateri ve ameliyat yarası gibi bölgeleri gereksiz yere kurcalamayın ve gerekmeyen invaziv araçların çıkarılmasını sorun. Bir enfeksiyon dirençli mikroptan şüpheleniliyorsa izolasyon önlemleri uygulanır, bu hem sizi hem diğer hastaları korur.