Patolog, tıp fakültesinden sonra tıbbi patoloji uzmanlık eğitimi almış hekimdir. Hastadan alınan doku, hücre ve sıvı örneklerini mikroskopla ve ileri yöntemlerle inceleyerek hastalığın tanısını koyar. Genellikle hasta muayene etmez, ancak kanser gibi birçok hastalığın kesin tanısı patoloji raporuna dayanır.

Biyopsi ve ameliyatla çıkarılan dokuların incelenmesi (histopatoloji), smear ve iğne aspirasyonu gibi hücre örneklerinin incelenmesi (sitopatoloji), ameliyat sırasında hızlı tanı için dondurma kesiti, tümörlerin türünü ve ilaca yanıt özelliklerini belirleyen immünohistokimya ve moleküler testler ile otopsi başlıca konulardır.

Patolojiye genellikle doğrudan başvurulmaz, tedavi eden hekim biyopsi ya da ameliyat örneğinizi patolojiye gönderir. Hasta olarak patologa, raporunuzun ikinci görüşünü almak, başka merkezde yapılmış preparatların yeniden değerlendirilmesini istemek ya da raporunuzdaki terimleri anlamak için başvurabilirsiniz. Raporunuzun sonucuna göre tedavi planı yine sizi izleyen hekimle yapılır.

Örnek önce formalin içinde saklanır, laboratuvarda kontrol edilir ve gerekli kısımları seçilir. Doku parafin bloğa gömülür, çok ince kesitler alınıp boyanır ve patolog mikroskopta inceler. Gerekirse özel boyalar, immünohistokimya ya da moleküler testler eklenir. Süreç genellikle birkaç gün sürer, karmaşık olgularda uzayabilir.

Temel yöntem hematoksilen-eozin boyalı kesitlerin mikroskopla incelenmesidir. Hücrelerdeki özel proteinleri gösteren immünohistokimya, gen değişikliklerini arayan FISH ve moleküler testler, ameliyat sırasında yapılan dondurma kesiti ve sıvı ya da iğne örneklerinin incelendiği sitoloji de kullanılır. Bu bulgular hem tanıyı hem de tedavi seçimini yönlendirir.

Rapor genellikle örneğin yeri, tanı, varsa tümör türü, boyutu ve kenar durumu gibi bilgileri içerir. Terimler karmaşık olduğundan raporu tek başınıza yorumlamak yerine tedavi eden hekimle birlikte değerlendirin. Süre örneğin türüne ve ek testlere göre değişir, kesin süreyi laboratuvardan öğrenebilirsiniz. Merak ve kaygı doğaldır, sonuçları beklerken size bilgi verilmesini isteyebilirsiniz.

Raporun aslını, parafin blokları ve boyalı camları (preparatları) isteyin, bunlar hastaya ya da yetkili kişiye imza karşılığı verilir. Blok ve preparatlar genellikle kurumun arşivinde saklanır ve talep edildiğinde, kurumun kurallarına göre ödünç olarak verilir. Taşırken kırılmayacak ve ısınmayacak şekilde paketleyin. Görüntüleme ve önceki raporları da yanınıza alın. Yeni merkezin hangi malzemeyi istediğini önceden sorun.

Radyolog röntgen, ultrason, BT ve MR gibi görüntüleri yorumlayarak vücudun içini görüntü üzerinden değerlendirir. Patolog ise vücuttan alınmış gerçek doku ya da hücre örneğini mikroskopla inceler. Görüntüleme bir şüphe oluşturabilir, kesin tanı çoğu hastalıkta, özellikle kanserde, patolojik incelemeyle konur. İkisi de hasta tedavisini yöneten hekime bilgi sağlar.