Protetik diş tedavisi, eksik ya da hasar görmüş dişlerin kaplama, köprü, implant üstü restorasyon ve takma diş gibi yapay yapılarla yenilenmesini sağlayan diş hekimliği uzmanlık dalıdır. Uzmanı, diş hekimliği fakültesini bitirip protetik diş tedavisi uzmanlık eğitimini tamamlamış diş hekimidir. Amaç çiğneme, konuşma ve estetik görünümü yeniden kazandırmaktır.

Kaplama (kron), diş köprüsü, laminate veneer (yaprak porselen), inley ve onley dolgular, implant üstü protezler ve tam ya da kısmi hareketli protezler en sık yapılan tedavilerdir. Ayrıca çok sayıda dişi aşınmış hastaların ağız rehabilitasyonu, çene eklemi ve diş sıkma sorunlarına yönelik koruyucu plaklar ve gülüş tasarımı da bu alana girer.

Eksik dişleriniz varsa, dişleriniz kırılmış, aşınmış veya büyük dolgularla zayıflamışsa, mevcut protezleriniz oynuyor ya da ağrı yapıyorsa, çiğnemekte zorlanıyorsanız veya gülüşünüzden memnun değilseniz başvurabilirsiniz. Yüze yayılan şişlik, ateş veya çiğnemeyi engelleyen şiddetli ağrı gibi durumlarda vakit kaybetmeden bir diş hekimine ya da en yakın acil servise gidin.

Hekim şikayetinizi dinler, ağzınızı, dişlerinizi, dişetlerini ve çene eklemini muayene eder. Isırma düzeninize ve mevcut dolgu, kaplama ve protezlerinize bakar, gerekirse fotoğraf ve ölçü alır. Ardından size seçenekleri, aşamaları ve tahmini süreyi anlatan bir tedavi planı sunar.

Çoğu zaman panoramik diş röntgeni, gerekirse tek diş filmleri ve üç boyutlu tomografi kullanılır. Ağızdan geleneksel ölçü maddesiyle ya da dijital tarayıcıyla ölçü alınır, ısırma ilişkisi ve çene hareketleri kaydedilir. Dişetinin ve kök sağlığının değerlendirilmesi de tedaviden önce yapılır.

Tek dişte kaplama ya da implant üstü kron, birkaç eksik dişte köprü, tüm dişlerin eksikliğinde tam protez veya implant destekli protez uygulanabilir. Kaplamalarda porselen, zirkonyum ve metal destekli porselen gibi malzemeler kullanılır. Hangi yöntemin uygun olduğuna diş sayınız, kemik ve dişeti durumunuz ve beklentilerinize göre karar verilir.

Daha önce çekilmiş diş röntgenlerinizi, kullandığınız ilaçları ve geçirdiğiniz hastalıkları yanınızda getirin. Mevcut protez ya da kaplamalarınızı takmış olarak gelmeniz yararlıdır. Beklentilerinizi, şikayetlerinizi ve sormak istediklerinizi önceden not alırsanız plan daha net yapılır.

Diş hekimi genel diş tedavilerini yapar, protetik diş tedavisi uzmanı ise bu temel eğitimin üzerine eksik ve hasarlı dişlerin yenilenmesi konusunda ek uzmanlık eğitimi almış diş hekimidir. İmplant cerrahisi çene cerrahisi, periodontoloji gibi alanlarda yapılır, protetik uzmanı ise implantın üzerine gelen kron ya da protezi planlar ve yapar. Pratikte bu uzmanlar çoğu zaman birlikte çalışır.

Kaplama, diş yapısının büyük bölümü kaybolmuş, kırılmış ya da kanal tedavisi görmüş dişin üzerine geçirilen yapay kılıftır. Dişin kuvvetini ve görünümünü korur. Porselen, zirkonyum, metal destekli porselen gibi malzemelerle yapılır, seçim dişin yeri, estetik beklenti ve ısırma kuvvetine göre yapılır.

Köprüde eksik dişin iki yanındaki sağlam dişler küçültülerek destek olarak kullanılır, implantta ise çene kemiğine yerleştirilen vida üzerine kron yapılır. İmplant komşu dişlere dokunmaz, ancak yeterli kemik ve cerrahi işlem gerektirir. Hangi seçeneğin uygun olduğu kemik durumu, komşu dişlerin sağlığı, genel sağlık durumu ve beklentilere göre birlikte kararlaştırılır.

Yeni protez ilk günlerde ağızda yabancı cisim hissi, tükürük artışı ve konuşmada zorluk yaratabilir. Yumuşak yiyeceklerle başlamak, küçük lokmalar almak ve sesli okumak alışmayı kolaylaştırır. Yara ya da baskı noktası olursa protez kendiniz düzeltmeye çalışmayın, kontrol randevusu alın, ayarlama genellikle kısa sürede yapılır.

Laminate veneer, dişin ön yüzüne yapıştırılan çok ince porselen ya da kompozit kaplamadır. Renk bozukluğu, hafif şekil ve aralık sorunları ya da küçük kırık ve aşınmalar için kullanılabilir. Diş üzerinde genellikle az miktarda küçültme gerekir, bu yüzden işlem geri döndürülemez kabul edilir ve diş sıkma, ağız bakımı gibi faktörler önceden değerlendirilmelidir.

Ömür malzemeye, ağız hijyenine, ısırma alışkanlıklarına ve düzenli kontrollere göre değişir, bu nedenle kesin bir süre vermek doğru olmaz. Günde iki kez fırçalama, diş ipi ya da arayüz fırçası kullanma ve altı ayda bir kontrol ömrü uzatır. Hareketli protezler her yemekten sonra temizlenmeli, geceleri uygun şekilde saklanmalıdır.

Süre tedaviye göre değişir. Bir kaplama genellikle ölçü, dişin hazırlanması, geçici kaplama, laboratuvar aşaması ve son yapıştırma olmak üzere birkaç seansta, dijital sistemlerde bazen daha kısa sürede tamamlanır. Tam protez ya da implant üstü protezler daha fazla seans gerektirir, hekiminiz tahmini takvimi muayeneden sonra size bildirir.

Uyku sırasında diş sıkma ve gıcırdatma dişlerde aşınmaya, kırılmaya ve çene ağrısına yol açabilir. Hekim ısırma düzeninizi değerlendirir, gerektiğinde geceleri takılan koruyucu plak (splint) hazırlar. Aşınmış dişler kaplama gibi yöntemlerle onarılabilir, ancak çene ağrısı ya da ağız açma kısıtlığı devam ederse ek değerlendirme gerekebilir.

İlk değerlendirme, mevcut röntgen ve planların yorumlanması, protez bakımı ve tedavi sonrası sorular için online görüşme uygun olabilir. Ağız içi muayene, ölçü alma ve tedavi uygulamaları için yüz yüze randevu gereklidir. Yüze yayılan şişlik, ateş veya şiddetli ağrı varsa online görüşme beklemeden bir diş hekimine veya acil servise gidin.