Jinekolojik onkoloji cerrahı, kadın üreme organlarının kanserlerini ameliyat ve ilaç tedavisiyle yöneten hekimdir. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığını tamamladıktan sonra jinekolojik onkoloji alanında ek eğitim alır. Ameliyatı yapar, kemoterapi ve radyoterapi planında diğer onkoloji uzmanlarıyla birlikte çalışır.

Rahim ağzı (serviks), rahim içi (endometrium), yumurtalık, tüp, vulva ve vajina kanserleri ile gebelikle ilişkili trofoblastik hastalıklar başlıca konulardır. Ayrıca rahim ağzında ve vulvada kansere dönüşme riski taşıyan öncü lezyonlar, yani prekanseröz değişiklikler de bu uzmanlıkta değerlendirilir.

Menopozdan sonra herhangi bir vajinal kanama, adet dışı ya da ilişki sonrası kanama, sürekli şişkinlik ve karın ağrısı, çabuk doyma, pelvik bölgede ele gelen kitle ya da anormal smear sonucu varsa başvurmalısınız. Çoğu zaman jinekolog ya da onkoloji hekimi sizi yönlendirir. Çok şiddetli kanamada beklemeden 112'yi arayın.

Hekim şikayetlerinizi, adet ve gebelik öykünüzü, ailenizde kanser öyküsünü ve mevcut raporlarınızı dinler ve inceler. Ardından jinekolojik muayene ve çoğu zaman ultrason yapar. Gerekirse biyopsi, ileri görüntüleme ya da kan tetkikleri planlar ve ilk izlenimini ve sonraki adımları size anlatır.

Smear ve HPV testi, kolposkopi, rahim içinden örnek alınan endometrium biyopsisi ya da histeroskopi, transvajinal ultrason, MR, BT ve PET-BT gibi görüntülemeler kullanılır. Kesin tanı biyopsi ya da ameliyatta çıkarılan dokunun patoloji incelemesiyle konur. CA-125 gibi tümör belirteçleri tanı için tek başına yeterli değildir, izlemede yardımcıdır.

Tedavi kanserin türüne ve evresine göre planlanır. Çoğunlukla ameliyat temeldir, rahim, yumurtalıklar ve gerekli lenf düğümleri çıkarılır. Buna kemoterapi, radyoterapi, hedefe yönelik ilaçlar ya da immünoterapi eklenebilir. Plan, jinekolojik onkoloji, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve patoloji uzmanlarının katıldığı kurulda belirlenir.

Randevuya önceki tüm smear, ultrason, MR, patoloji raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini getirin, ailenizdeki kanser öyküsünü not edin. Yanınızda bir yakınınızın bulunması, anlatılanları hatırlamanıza yardım eder. Ameliyat öncesinde açlık süresi, kan sulandırıcı ilaçların durumu ve bağırsak hazırlığı konusunda ekibin yazılı talimatlarına uyun.

Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı genel jinekolojik sorunlara, gebeliğe ve doğuma bakar. Jinekolojik onkoloji cerrahı ise ek eğitimle yalnızca kadın genital kanserlerine odaklanır ve geniş kapsamlı kanser ameliyatlarını yapar. Kanser tanısı konan ya da güçlü şüphe olan hastalar için bu uzmana başvurmak sonuçları iyileştirebilir.

Rahim ağzı kanserinin büyük çoğunluğu kalıcı HPV enfeksiyonuyla ilişkilidir. HPV aşısı bu riski belirgin biçimde azaltır, en iyi sonuç cinsel yaşam öncesi yapıldığında alınır. Düzenli smear ve HPV testi ise kanser olmadan önce öncü lezyonları yakalar, bu yüzden aşılı olsanız bile tarama önerilen aralıklarla sürdürülmelidir.

Yumurtalık kanseri erken dönemde sessiz seyredebilir. Sürekli şişkinlik, karında dolgunluk, çabuk doyma, karın ya da pelvik ağrı, sık idrara çıkma ve açıklanamayan kilo değişikliği uyarıcı olabilir. Bu şikayetler başka nedenlerle de oluşur ama birkaç haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme için başvurmak gerekir.

En sık belirti anormal vajinal kanamadır, özellikle menopozdan sonra yeniden başlayan kanama ya da adet dönemlerinde aşırı ve düzensiz kanamadır. Obezite, diyabet, uzun süreli östrojen maruziyeti ve bazı genetik durumlar riski artırır. Menopoz sonrası kanama kanser olmasa da mutlaka değerlendirilmelidir, erken başvuru tedavi şansını yükseltir.

Bazı kanserlerde ve seçilmiş hastalarda laparoskopik ya da robotik (kapalı) yöntemler kullanılabilir, bu yöntemlerde daha küçük kesi, daha az ağrı ve daha kısa hastanede kalış avantajdır. Ancak rahim ağzı kanserinin erken evre ameliyatlarında açık cerrahinin bazı durumlarda daha güvenli olduğunu gösteren veriler vardır. Yöntem, kanserin türü, evresi ve sizin durumunuza göre cerrahla birlikte seçilir.

Bazı genç hastalarda, hastalık erken evredeyse ve uygun tipteyse rahim ve en az bir yumurtalığı koruyan ameliyatlar ya da rahim ağzının sadece kanserli kısmını alan işlemler yapılabilir. Kemoterapi ve radyoterapi öncesinde yumurta veya embriyo dondurma gibi seçenekler de görüşülür. Her hasta için uygunluk ayrıca değerlendirilir ve tedavinin başında üreme uzmanıyla birlikte planlanması önemlidir.

Hastanede kalış ve iyileşme süresi ameliyatın kapsamına göre değişir, kapalı ameliyatlarda daha kısadır. Ağrı kontrolü, erken yürüme, yara bakımı ve beslenme önerilerine uyum iyileşmeyi hızlandırır. Lenf düğümleri çıkarıldıysa bacakta şişlik (lenfödem) gelişebilir, kilo kontrolü, cilt bakımı ve gerekirse lenfödem fizyoterapisi riski ve şikayeti azaltır.

Yumurtalık, rahim içi ve meme kanserlerinin bir bölümü BRCA1, BRCA2 ve Lynch sendromu genleri gibi kalıtsal gen değişiklikleriyle ilişkilidir. Ailenizde genç yaşta meme, yumurtalık ya da kolon kanseri varsa genetik danışmanlık ve gen testi önerilebilir. Sonuç, hem kendi tedavi seçiminizi hem de akrabalarınızın tarama planını etkileyebilir.

Tedavi sonrası ilk yıllarda genellikle üç ila altı ayda bir, sonra daha seyrek kontrol yapılır. Kontrolde şikayetleriniz sorgulanır, jinekolojik muayene yapılır, gerektiğinde görüntüleme ve tümör belirteci tetkikleri istenir. Yeni kanama, ağrı, şişlik ya da kilo kaybı gibi belirtilerde kontrol tarihini beklemeden başvurmalısınız. Bu dönemde cinsel sağlık ve menopoz belirtileri de konuşulmalıdır.