Veteriner doğum ve jinekoloji, evcil ve çiftlik hayvanlarında üreme sağlığı, gebelik, doğum ve yavru bakımının ilk günlerini kapsayan veteriner hekimlik dalıdır. Veteriner hekim, veteriner fakültesinde beş yıl eğitim almış bir hekimdir. Dostunuzun kısırlaştırılmasından riskli doğumlara kadar birçok konuda destek verir.

Kedi ve köpeklerde kısırlaştırma, kızgınlık takibi, gebelik tanısı ve takibi, zor doğum ve sezaryen, yalancı gebelik ve rahim iltihabı (piyometra) başlıca konulardır. Erkek hayvanlarda üreme organı hastalıkları ve çiftleştirme planlaması da kapsama girer. Sığır, koyun ve atlarda doğum yardımı ile kısırlık ve döl verimi sorunlarına da bakılır.

Kısırlaştırma planı, çiftleştirme öncesi sağlık kontrolü, gebelik şüphesi ve doğuma hazırlık için başvurabilirsiniz. Dostunuzda kızgınlık düzensizliği, rahimden irinli ya da kanlı akıntı, çok su içme ve iştahsızlık varsa rahim iltihabı olabilir, gecikmeden başvurun. Doğum yaklaşırken uzun süre ıkınmasına rağmen yavru gelmiyorsa, yeşil ya da kanlı akıntı veya halsizlik varsa beklemeden en yakın veteriner kliniğine gidin.

Veteriner hekim önce hayvanın yaşını, kızgınlık geçmişini, önceki doğumlarını ve aşı durumunu sorar. Genel muayene yapılır, karın ele ile yoklanır, ateş ve nabız ölçülür, dış genital bölge incelenir. Gebelik ya da rahim hastalığı şüphesinde aynı gün ultrason ve gerekirse kan tahlili yapılabilir.

Gebelik ve rahim hastalıkları için karın ultrasonu en sık kullanılan yöntemdir, doğuma yakın dönemde yavru sayısı ve canlılığı röntgen ve ultrasonla değerlendirilir. Kızgınlık döneminin belirlenmesinde vajinal yayma incelemesi ve hormon (progesteron) testi kullanılır. Rahim iltihabı şüphesinde kan sayımı, böbrek testleri ve görüntüleme istenir.

Kısırlaştırma (rahim ve yumurtalıkların ya da yalnızca yumurtalıkların alınması, erkekte testislerin çıkarılması) genel anestezi altında yapılan ameliyattır. Zor doğumda önce ilaçla destek denenebilir, ilerlemezse acil sezaryen gerekir. Rahim iltihabında çoğunlukla acil ameliyat ve destek tedavisi, yalancı gebelikte ise izlem ya da hormonal tedavi planlanır.

Son kızgınlık tarihlerini, varsa çiftleşme tarihini, önceki doğumları ve aşı kartını not edin ve getirin. Kısırlaştırma gibi ameliyatlar için açlık süresi ve ameliyat öncesi talimatları veteriner hekiminiz verir, ona uyun. Dostunuza kendi başınıza insan ilacı, ağrı kesici ya da hormon verip kızgınlığı bastırmaya çalışmayın, bu ciddi zarar verebilir.

Zamanlama hayvanın türüne, ırkına, yaşına ve sağlığına göre veteriner hekimle birlikte belirlenir, tek bir doğru zaman yoktur. Kısırlaştırma istenmeyen gebeliği önler, rahim iltihabı ve bazı meme ile üreme organı hastalıklarının riskini azaltabilir. Her ameliyatta anestezi ve yara sorunu riski vardır, bazı hayvanlarda kilo alma eğilimi olabilir, bunlar beslenme düzeniyle yönetilir.