Çocuk kalp ve damar cerrahı, bebek ve çocuklarda kalp ile büyük damarların yapısal hastalıklarını ameliyatla düzelten hekimdir. Önce tıp fakültesi ve kalp ve damar cerrahisi uzmanlığını tamamlar, ardından doğuştan kalp hastalıkları ameliyatlarında ileri deneyim kazanır.

Atriyal septal defekt (ASD), ventriküler septal defekt (VSD), patent duktus arteriyozus (PDA), Fallot tetralojisi, büyük arterlerin transpozisyonu, aort koarktasyonu, hipoplastik sol kalp sendromu ve tek ventrikül gibi doğuştan kalp hastalıkları başlıca konulardır. Seçilmiş çocuklarda kapak hastalıkları ve kalp tümörleri de ameliyatla ele alınır.

Çoğu zaman çocuk kalp cerrahına, çocuk kardiyoloğunun ekokardiyografi ile ameliyat gerektiren bir sorun saptaması sonrası yönlendirilirsiniz. Bebeğinizde dudak ve tırnaklarda morarma, emerken yorulma, hızlı nefes alma, terleme ve kilo alamama gibi belirtiler varsa önce çocuk kardiyoloğuna gidin. Ani morarma ya da bayılmada beklemeden 112'yi arayın.

Cerrah, çocuğunuzun gebelik ve doğum öyküsünü, beslenme ve büyüme durumunu, mevcut ekokardiyografi ve diğer raporlarını inceler, kalp ve akciğerlerini dinler. Ardından ameliyatın gerekip gerekmediğini, zamanlamasını, yöntemini ve olası riskleri size anlaşılır biçimde anlatır, sorularınızı yanıtlar.

Ekokardiyografi temel tetkiktir. Bunun yanında elektrokardiyografi, akciğer grafisi, kan tetkikleri, gerekirse kalp BT veya MR ile ayrıntılı damar ve oda görüntüleme yapılır. Bazı hastalarda kalp içi basınçları ölçmek ve damar yapısını görmek için kateterle anjiyografi gerekebilir. Doğum öncesi şüphede fetal ekokardiyografi kullanılır.

Çoğu ameliyat, kalp durdurulup kalp-akciğer makinesi ile dolaşım sağlanarak açık kalp ameliyatı şeklinde yapılır. Delikleri yama ile kapatmak, daralmış damarı genişletmek, kapak onarmak ya da damar bağlantılarını yeniden düzenlemek gibi teknikler vardır. Bazı hastalarda önce geçici düzeltme sağlayan palyatif ameliyatlar, bazılarında kateterle kapatma yöntemleri tercih edilir.

Ameliyat ekibi açlık süresi, kullanılan ilaçların bırakılması ya da sürdürülmesi ve yatış tarihi konusunda yazılı bilgi verir, bu talimatlara uyun. Çocuğunuzun ateş, öksürük ya da enfeksiyon belirtisi varsa ameliyattan önce ekibe haber verin. Çocuğa ameliyatı yaşına uygun, sakin bir dille anlatmak ve en sevdiği oyuncağı yanında getirmek de yardımcı olur.

Çocuk kardiyoloğu çocuk hastalıkları uzmanıdır, tanıyı koyar, ilaçla tedavi eder, kateterle işlemler yapabilir ve hastayı izler. Çocuk kalp cerrahı ise ameliyat gerektiğinde kalbi ve damarları cerrahi olarak düzelten hekimdir. İki uzman birlikte çalışır, tedavi planı ortak karar ile belirlenir.

Risk, kalp hastalığının türüne, çocuğun yaşına ve kilosuna, eşlik eden hastalıklara ve merkezin deneyimine göre çok değişir. ASD, VSD gibi basit hastalıklarda ameliyat sonuçları genellikle iyidir, karmaşık hastalıklarda risk daha yüksektir. Kanama, enfeksiyon, ritim sorunları ve kalp-akciğer makinesine bağlı komplikasyonlar olabilir. Cerrah sizin çocuğunuza özgü riski ameliyat öncesinde açıkça konuşur.

Çocuk ameliyattan sonra genellikle birkaç gün yoğun bakımda izlenir, ardından servise alınır. Basit ameliyatlarda hastanede kalış bir hafta kadar sürebilir, karmaşık olanlarda daha uzundur. Taburculuktan sonra yara bakımı, ağrı kontrolü ve kademeli aktivite artışı gerekir. Kontrol randevuları ve ekokardiyografi ile iyileşme izlenir.

Evet, birçok doğuştan kalp hastalığı gebeliğin ikinci üç ayında yapılan ayrıntılı ultrason ve fetal ekokardiyografi ile saptanabilir. Önceden bilmek, doğumun ameliyat imkanı olan bir merkezde planlanmasını ve bebeğe doğumdan hemen sonra gerekli desteğin sağlanmasını mümkün kılar. Her hastalık doğum öncesi saptanamayabilir.

Hayır. Küçük VSD ve bazı küçük ASD gibi delikler bebeklik döneminde kendiliğinden küçülüp kapanabilir, bu yüzden izlemle yetinilir. Çocuklarda duyulan üfürümlerin birçoğu da kalp hastalığı olmayan masum üfürümlerdir. Ameliyat, delik büyükse, kalp yükleniyorsa ya da çocuk belirti veriyorsa gündeme gelir, karar çocuk kardiyoloğu ve cerrahla birlikte verilir.

Basit hastalıkların ameliyatından sonra çoğu çocuk tam iyileşir ve sınırlama olmadan oyun oynar, spor yapar. Karmaşık hastalıklarda ise ömür boyu kardiyolog takibi gerekir ve sporun türü ile düzeyi kalbin durumuna göre belirlenir. Spora dönüş konusunda mutlaka çocuk kardiyoloğunuza danışın.

Tek ventrikül gibi karmaşık hastalıklarda kalbin tek pompa odası ile hem akciğerlere hem vücuda yeterli kan sağlamak için dolaşım kademeli olarak yeniden düzenlenir. Genellikle yenidoğan döneminde, bebeklikte ve erken çocuklukta, Fontan yolu olarak bilinen aşamalarla birkaç ameliyat yapılır. Her aşamanın zamanı çocuğun gelişimine göre belirlenir.

Evet. Ameliyat olmuş olsalar bile birçok kişide yıllar sonra kapak yetersizliği, ritim bozukluğu, kalp yetersizliği ya da yama ve damar bağlantılarında sorunlar gelişebilir. Bu yüzden erişkin doğuştan kalp hastalıkları konusunda deneyimli bir kardiyolog ile düzenli kontrol önerilir. Hamilelik planlayan kadınlar önceden değerlendirme yaptırmalıdır.

Tek bir ideal yaş yoktur, zamanlama hastalığa göre değişir. Hayatı tehdit eden bazı hastalıklarda ameliyat yenidoğan döneminde ilk günlerde ya da haftalarda yapılır. Bazı hastalıklarda bebeğin biraz büyümesi beklenir, bazılarında ise okul öncesi dönemde ameliyat yeterlidir. Doğru zamanı çocuk kardiyoloğu ve cerrah birlikte belirler.