El cerrahisi, el bileği, el ve parmakların kemik, tendon, sinir, damar ve deri sorunlarını ameliyatla ve ameliyatsız yöntemlerle tedavi eden alandır. Bu alanda çalışan hekimler ortopedi, plastik cerrahi veya genel cerrahi uzmanlığının üzerine el cerrahisi eğitimi almış olabilir. Küçük yapıların hassas çalışılması gerektiği için mikrocerrahi teknikleri sık kullanılır.

Karpal tünel sendromu, tetik parmak, De Quervain tendiniti, Dupuytren kontraktürü, ganglion kisti, el ve parmak kırıkları, tendon ve sinir yaralanmaları ile artroz ve romatizmal eklem deformiteleri başlıca konulardır. Ayrıca doğuştan el anomalileri, kesi yaraları, yanık sekelleri ve parmak kopmalarında replantasyon da bu alanda ele alınır.

Gece uyandıran uyuşma ve karıncalanma, parmaklarda takılma, şişlik, güç kaybı, eli tam açıp kapatamama ya da kitle fark etmek başvuru nedenidir. Derin kesi, durmayan kanama, parmağın kopması veya el ve parmakta belirgin şekil bozukluğu acildir, 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Kopan parçayı temiz bir bezle sarıp, doğrudan buza değmeyecek şekilde soğuk ortamda yanınızda götürün.

Doktor şikâyetinizin ne zaman ve nasıl başladığını, mesleğinizi, elinizi hangi işlerde zorladığınızı ve geçirdiğiniz yaralanmaları sorar. Ardından elinizin görünümünü, hareket açıklığını, kavrama gücünü, hassasiyetini ve parmak uçlarındaki duyuyu kontrol eder. Gerekirse tetkik istenir ve tedavi seçenekleri size anlatılır.

Kemik sorunları için röntgen, tendon, kist ve yumuşak doku için ultrason, karmaşık yapılar için MR ya da bilgisayarlı tomografi kullanılır. Sinir sıkışmalarında, örneğin karpal tünel sendromunda, EMG (sinir ileti çalışması) sinirin durumunu gösterir. Romatizmal bir neden düşünülürse kan testleri de eklenebilir.

Birçok sorun önce ameliyatsız yöntemlerle ele alınır: dinlenme, atel, ilaç, kortizon enjeksiyonu ve el terapisi (egzersiz). Yetersiz kalırsa sinir serbestleştirme, tendon onarımı, kırık tespiti, kist çıkarılması ya da eklem cerrahisi gibi ameliyatlar yapılır. Kopma ve ağır yaralanmalarda mikrocerrahi ile damar ve sinir onarımı uygulanır.

Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve alerjilerinizi doktorunuza bildirin. Ameliyat öncesi yemek ve içme konusunda anestezi ekibinin verdiği talimata uyun, yüzük ve bileziklerinizi önceden çıkarın. Ameliyattan sonra eliniz bir süre kısıtlı olacağı için günlük işleriniz konusunda yardım ayarlamanız faydalı olur.

Ortopedist tüm kemik ve eklem sistemini, plastik cerrah deri ve şekil onarımını kapsayan geniş alanları ele alır. El cerrahı ise ikisinden birinde (bazen genel cerrahide) uzmanlaştıktan sonra yalnızca el ve el bileği üzerine yoğunlaşan kişidir. Karmaşık el yaralanmalarında bu ek eğitim fark yaratır.

Bilekteki median sinirin sıkışmasıdır, başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma, karıncalanma ve gece uyandıran ağrıyla kendini gösterir. Hafif olgularda gece atel, aktivite düzenlemesi ve enjeksiyon yeterli olabilir. Güç kaybı ya da kalıcı uyuşma varsa sinirin üzerindeki bağı açan kısa bir ameliyat önerilebilir.

Parmağı büken tendonun geçtiği kılıfın daralması ya da tendonda şişme nedeniyle parmak takılır, bükülü kalır ve açılırken ani bir sıçrama olur. Diyabet, romatizma ve tekrarlayan el kullanımı riski artırabilir. Önce atel ve kortizon enjeksiyonu denenir, yetersizse kılıfı açan küçük bir ameliyat yapılır.

Ganglion, eklem ya da tendon kılıfından çıkan, içi jelatinimsi sıvı dolu iyi huylu bir kisttir ve kanser değildir. Ağrı, sinire baskı ya da estetik rahatsızlık yapmıyorsa tedavi şart değildir, bazen kendiliğinden küçülür. Yakınma varsa ultrason eşliğinde boşaltma ya da cerrahi çıkarma düşünülebilir, ancak kist tekrar edebilir.

Avuç içindeki bağ dokusunun kalınlaşıp sertleşmesiyle, özellikle yüzük ve küçük parmakların yavaş yavaş avuca doğru bükülü kalmasıdır. Ağrısızdır ama düz bir yüzeye avucu tam yaslayamamak gibi günlük işlevi bozar. Hafifken izlenir, parmak belirgin bükülünce iğne ile bağın kesilmesi, enzim enjeksiyonu veya ameliyat seçenekleri değerlendirilir.

Kesilen tendon ameliyatla dikilir, ardından elin bir süre atelle korunması gerekir. Erken dönemde el terapisti kontrollü hareket egzersizleri verir, çünkü hiç hareket etmeyen tendon yapışabilir, zorlanan tendon ise tekrar kopabilir. İyileşme genellikle haftalar ve aylar sürer, süre yaralanmanın yeri ve ağırlığına göre değişir.

Evet, doğuştan el farklılıkları (fazla parmak, parmak yapışıklığı, eksik gelişim), kırıklar, kesi yaralanmaları ve tetik başparmak gibi sorunlar çocuklarda da el cerrahisi kapsamındadır. Bazı doğuştan durumlarda ameliyat için uygun yaş ve zamanlama önemlidir, bu yüzden erken değerlendirme yararlıdır. Çocuk cerrahisi ya da çocuk ortopedisi ile birlikte çalışılması da yaygındır.

Hafif ameliyatlarda (örneğin tetik parmak ya da karpal tünel) hafif günlük işlere kısa sürede dönülebilir, ağır kavrama ve yük kaldırma ise daha geç başlar. Kırık ve tendon onarımı gibi büyük ameliyatlarda sıklıkla haftalarca atel ve ardından el terapisi gerekir. Serbest kalacağınız zamanı ameliyatın türüne göre cerrahınız belirler, parmak hareketlerini erken yapmaya yönelik talimatlara uyun.

Ameliyat gerekip gerekmediği konusunda ikinci görüş almak, röntgen, ultrason ya da EMG sonuçlarını yorumlatmak ve ameliyat sonrası kontrol için online görüşme uygun olabilir. Ancak ilk muayene, tendon, sinir ve eklem testleri elle yapıldığı için gerçek tanı yüz yüze muayene gerektirir. Acil yaralanmalarda online görüşme için beklemeyin, doğrudan acil servise gidin.