Fitoterapi, bitkilerden elde edilen ekstre, çay, tentür, yağ ve kapsül gibi preparatların sağlık sorunlarında destekleyici amaçla kullanılmasıdır. Türkiye'de geleneksel ve tamamlayıcı tıp (GETAT) uygulamaları arasında yer alır. Bazı bitkisel ürünlerin etkisi çalışmalarla desteklenmiştir, bazılarında ise kanıt sınırlıdır.

Hafif uykusuzluk ve gerginlik, hazımsızlık ve gaz, hafif öksürük ve boğaz irritasyonu, idrar yolu rahatsızlıklarında destek ve bazı cilt şikayetleri gibi hafif ve kronikleşmiş yakınmalarda destekleyici olarak denenir. Ciddi ya da hızla ilerleyen hastalıklarda tek başına tedavi olarak uygun değildir.

Hafif ve süregelen yakınmalarınız için tamamlayıcı bir seçenek arıyorsanız ya da kullandığınız bitkisel ürünlerin güvenliğini sormak istiyorsanız başvurabilirsiniz. Önce ciddi bir hastalığın dışlanması önemlidir. Nefes darlığı, yüz ve dilde şişme, şiddetli kusma, bilinç bulanıklığı ya da zehirlenme şüphesi acildir, beklemeden 112'yi arayın.

Hekim şikayetlerinizi, hastalık geçmişinizi, kullandığınız ilaçları ve bitkisel ürünleri, alerjilerinizi ve gebelik durumunuzu sorar. Gerekirse muayene eder ve tetkik ister. Bitkisel ürün önermenin uygun olup olmadığına karar verir, uygunsa hangi preparatın, ne kadar süreyle kullanılacağını ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatır.

Türkiye'de GETAT yönetmeliğine göre fitoterapi yalnızca Sağlık Bakanlığından sertifika almış hekimler ve diş hekimleri tarafından, yetkili merkezlerde uygulanabilir. Aktar, bitkisel ürün satıcısı ya da sertifikasız kişilerin tedavi önermesi yasal değildir. Başvurmadan önce hekimin sertifikasını ve çalıştığı kurumun yetkisini sorabilirsiniz.

Papatya, kekik, adaçayı, ısırgan, zencefil ya da sarımsak gibi bitkilerin çay, standardize ekstre, kapsül, tentür, yağ veya cilde sürülen krem biçimleri kullanılır. Hekim, bitkinin bilimsel adını ve standardize edilmiş ürün olup olmadığını dikkate alır, dozu ve süreyi kişiye göre belirler. Ürünün kaynağı ve içeriği belli, ruhsatlı olması önemlidir.

"Doğal" olması güvenli olduğu anlamına gelmez. Bitkisel ürünler alerjik reaksiyona, mide şikayetlerine, karaciğer ya da böbrek zararına ve ilaç etkileşimlerine neden olabilir. Kalitesiz ya da içeriği belirsiz ürünler ağır metal veya katkı maddesi içerebilir. Kullanım sırasında yeni bir şikayet olursa ürünü bırakıp hekime başvurun.

Hamilelik ve emzirme, bebek ve küçük çocuklar, karaciğer ya da böbrek hastalığı olanlar, bilinen bitki alerjisi olanlar ve kronik ilaç kullananlar özellikle dikkatli olmalıdır. Ameliyat öncesinde bazı bitkiler kanama riskini etkileyebileceği için hekime bildirilmelidir. Bu gruplarda bitkisel ürün yalnızca hekim onayıyla kullanılmalıdır.

Kullandığınız tüm reçeteli ilaçları, vitaminleri, bitkisel çay ve takviyeleri ambalajlarıyla ya da isim listesiyle birlikte getirin. Önceki tetkik sonuçlarınızı, bilinen alerjilerinizi ve şikayetlerinizin ne zamandır sürdüğünü not edin. Görüşmeden önce kendi başınıza yeni bitkisel ürün başlamamanız yararlı olur.

Bitkisel ürünler genellikle ilaçlar kadar hızlı etki etmez, bazı ürünlerde etki haftalar içinde ortaya çıkar. Süre ve sonuç kişiye, şikayetin türüne ve kullanılan ürünün kalitesine göre değişir, kesin bir süre ya da sonuç vaat edilemez. Belirli bir süre sonunda yarar görmüyorsanız ya da şikayetiniz artıyorsa hekiminizle yeniden değerlendirin.

Kanıt bitkiden bitkiye çok değişir. Bazı bitkisel ürünler için kontrollü çalışmalar sınırlı yarar göstermiştir, birçoğunda ise çalışmalar yetersiz, küçük ya da kalitesizdir. Bu nedenle fitoterapi, kanıta dayalı standart tedavinin yerine geçmez, olsa olsa destekleyici bir seçenek olarak ele alınmalıdır.

Hayır. Tansiyon, diyabet, kalp, astım, epilepsi ya da psikiyatrik hastalık gibi durumlarda reçeteli ilaçlarınızı kendi başınıza bırakıp bitkisel ürüne geçmeyin. Bu, hastalığın kontrolden çıkmasına yol açabilir. Bitkisel ürün kullanmak istiyorsanız bunu mutlaka tedavinizi yürüten hekimle konuşun.

Fitoterapi yapan kişi, tıp fakültesini bitirmiş ve Sağlık Bakanlığı fitoterapi sertifikası almış bir hekimdir. Hastalığınızı değerlendirir, ilaçlarınızla etkileşimi hesaba katar ve gerekirse standart tedaviye yönlendirir. Aktar ise bitki satan bir esnaftır, hastalık değerlendirmesi ve tedavi önerisi yapma yetkisi yoktur.

Birçok bitkinin hamilelikte ve emzirmede güvenliği yeterince çalışılmamıştır, bazıları rahim kasılmasına ya da bebek üzerinde olumsuz etkiye yol açabilir. Çocuklarda da doz ve güvenlik yetişkinlerden farklıdır. Bu nedenle hamilelikte, emzirmede ve çocuklarda hekim onayı olmadan bitkisel çay ya da takviye kullanılmamalıdır.

Evet, bazıları ciddi etkileşim yapabilir. Sarı kantaron birçok ilacın etkisini azaltabilir, sarımsak, ginkgo ve zencefil kan sulandırıcıların kanama riskini artırabilir, meyan kökü tansiyonu etkileyebilir. Kullandığınız her ilaç ve bitkisel ürünü hekiminize bildirmeniz bu riskleri azaltır.

Kanserin ya da kronik hastalığın tedavisi bitkisel ürünlerle yapılamaz, bitkilerin kanseri iyileştirdiği kanıtlanmamıştır. Bazı bitkisel ürünler kemoterapi ve diğer ilaçların etkisini azaltabilir ya da yan etkisini artırabilir. Destekleyici amaçla bir ürün düşünüyorsanız önce sizi izleyen onkolog ya da hekimle konuşun.