Tıbbi parazitoloji, insanda hastalık yapan parazitleri, yaşam döngülerini, bulaşma yollarını ve laboratuvar tanısını inceleyen bir tıp alanıdır. Uzmanları tıp fakültesini bitirdikten sonra parazitoloji uzmanlığı almış hekimlerdir ve çoğunlukla üniversite ve laboratuvarlarda çalışır. Hastaların klinik tedavisi çoğunlukla enfeksiyon hastalıkları, çocuk veya iç hastalıkları gibi klinik branşlarca yürütülür.

Bağırsakta giardiya (Giardia), amip (Entamoeba), kıl kurdu (Enterobius), askaris, kancalı kurt ve şerit (tenya) gibi parazitleri, kan ve dokuda ise sıtma, toksoplazma, leyşmanya ve kist hidatik (Echinococcus) gibi etkenleri kapsar. Dıştan yaşayan uyuz ve bit gibi parazitler de bu alanda ele alınır. Türkiye'de görülen bazı parazitozlar bölgeye göre değişir.

Uzun süren ishal veya karın ağrısı, kilo kaybı, makat çevresinde gece kaşıntısı, dışkıda kurt veya segment görülmesi, kaynağı belli olmayan kansızlık veya tropik bir bölge seyahati sonrası ateş durumlarında başvurabilirsiniz. Önce aile hekimi, enfeksiyon hastalıkları veya çocuk doktoru değerlendirir; tanı için parazitoloji laboratuvarından yararlanılır. Yüksek ateş, şiddetli sıvı kaybı veya bilinç bulanıklığında beklemeden 112'yi arayın.

Şikayetleriniz, beslenme alışkanlıklarınız, içtiğiniz su, hayvan teması ve seyahat öykünüz ayrıntılı sorulur. Gerektiğinde genel muayene ile karın ve cilt bulguları değerlendirilir. Ardından kesin tanı için dışkı, kan veya diğer örnekler laboratuvara gönderilir ve sonuç klinik doktorunuzla birlikte yorumlanır.

Dışkının mikroskopla incelenmesi (parazit yumurtası ve kistleri için) ve kıl kurdu için selofan bant yöntemi en sık kullanılır. Kanda sıtma için periferik yayma ve hızlı testler, toksoplazma, kist hidatik ve diğer bazı etkenler için antikor (seroloji) testleri yapılır. Gerekli durumlarda moleküler (PCR) testler ve dokudan örnek incelemesi de kullanılır.

Tanıya göre hekimin yazdığı antiparaziter ilaçlar kullanılır; yanlış ilaç ya da dozda tedavi başarısız olabilir ve kendi başınıza ilaç almanız önerilmez. Korunmada el yıkama, güvenli içme suyu, sebze ve meyvelerin iyi yıkanması, etin iyi pişirilmesi, kedi ve köpek dışkısı ile temasın önlenmesi ve ev halkının eş zamanlı tedavisi (örneğin kıl kurdunda) önemlidir.

Dışkı örneğini temiz, ağzı kapaklı bir kaba, idrar ya da su ile karıştırmadan alın ve mümkün olan en kısa sürede laboratuvara ulaştırın. Parazitler her gün atılmadığı için çoğu zaman farklı günlerde üç ayrı örnek istenir. Son günlerde baryumlu film, bazı antibiyotikler veya antiparaziter ilaçlar kullandıysanız laboratuvara ve hekime bildirin; kıl kurdu için selofan bant sabah kalkar kalkmaz, yıkanmadan uygulanır.

Parazitoloji, parazit etkenlerini ve laboratuvar tanısını inceleyen bir temel ve laboratuvar tıp alanıdır. Enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanı ise bakteri, virüs, mantar ve parazit kaynaklı enfeksiyonlu hastaları muayene eder ve tedavi eder. Parazit şüphesinde hasta olarak önce enfeksiyon hastalıkları uzmanına, aile hekimine ya da çocuk doktoruna başvurmanız, tanı testlerinin ise parazitoloji laboratuvarında yapılması daha yaygındır.