ویروس هانتا: علائم، راههای انتقال، درمان و پیشگیری
ویروس هانتا: علائم، راههای انتقال و درمان
ویروس هانتا خانوادهای از ویروسهای RNA است که از طریق جوندگان به انسان منتقل میشود — عمدتاً از راه استنشاق هوای آلوده به ادرار، مدفوع یا بزاق خشکشدۀ موشها و موشهای صحرایی. بسته به نوع ویروس، عفونت میتواند درگیری شدید کلیه یا ریه ایجاد کند. انتقال از فرد به فرد بسیار نادر است و در شرایط روزمره رخ نمیدهد. هیچ داروی ضدویروسی اختصاصی تأییدشده و واکسن در دسترس عمومی وجود ندارد و درمان حمایتی است. تشخیص زودهنگام نقش تعیینکنندهای در نتیجۀ بیماری دارد.
وضعیت کنونی: چرا دوباره از ویروس هانتا صحبت میشود؟
در ابتدای ماه مه 2026، سازمان جهانی بهداشت (WHO) سه مورد فوت و حداقل هشت مورد مشکوک به عفونت ویروس هانتا را در یک کشتی مسافربری در مسیر آرژانتین به کاپوردی در اقیانوس اطلس جنوبی تأیید کرد. سازمان جهانی بهداشت ریسک جهانی را پایین ارزیابی کرد، اما پایش دقیق و توالییابی ژنومی نمونهها را ادامه میدهد.
این مورد توجه ویژهای جلب کرد چون کشتی از آرژانتین حرکت کرده بود — منطقهای که در آن ویروس آندس در گردش است؛ تنها نوع از ویروس هانتا که برای آن انتقال محدود از فرد به فرد ثبت شده است.
با وجود حساسیت رسانهای، ویروس هانتا برای منطقۀ خاورمیانه و ایران یک بیماری شایع نیست. تحقیقات سرولوژیکی محدودی در ایران، بهویژه در نواحی شمالی و سواحل دریای خزر، نشان داده است که ویروس میتواند در جوندگان منطقه گردش داشته باشد، اما تعداد موارد بالینی مستند بسیار محدود است.
ویروس هانتا چیست؟
ویروسهای هانتا متعلق به خانوادۀ Hantaviridae از راستۀ Bunyavirales هستند و از نوع RNA میباشند. سازمان جهانی بهداشت بیش از 20 گونۀ بیماریزا برای انسان را شناسایی کرده است. جوندگان — موشها، موشهای صحرایی و سایر گونهها — میزبان طبیعی این ویروسها هستند: آنها ویروس را بهصورت مزمن حمل میکنند بدون اینکه بیمار شوند و آن را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق به مدت ماهها دفع میکنند.
عفونت ویروس هانتا یک بیماری مشترک بین انسان و حیوان (زئونوز) است — از حیوان به انسان منتقل میشود. بسته به گونۀ ویروس و منطقۀ جغرافیایی، دو سندرم بالینی اصلی پدید میآید:
1. تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS)
شکل غالب در اروپا و آسیا. عمدتاً کلیهها و سیستم عروقی را درگیر میکند و میتواند به نارسایی حاد کلیه منجر شود. سازمان جهانی بهداشت سالانه حدود 150,000 مورد را در سراسر جهان گزارش میکند که بیش از نیمی از آنها در چین رخ میدهد. تعداد قابلتوجهی از موارد نیز در روسیه، کرۀ جنوبی و اروپای شرقی دیده میشود.
2. سندرم قلبی-ریوی ویروس هانتا (HPS)
عمدتاً در قارۀ آمریکا دیده میشود. ریهها و سیستم قلبی-عروقی را درگیر میکند و میتواند باعث ادم ریوی، شوک و نارسایی تنفسی سریع شود. بر اساس دادههای مراکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)، میزان مرگومیر در حدود 38 درصد است. این فرم در ایران دیده نمیشود.
مورد ویژه: ویروس آندس
ویروس آندس در پاتاگونیا (آرژانتین و شیلی) شناسایی شده است و تنها ویروس از خانوادۀ هانتا است که برای آن انتقال محدود از فرد به فرد ثبت شده است. این ویژگی اهمیت ویژهای در زمینۀ شیوع کشتی 2026 دارد که از آرژانتین آغاز شده است.
وضعیت ویروس هانتا در ایران
دادههای منتشرشده دربارۀ ویروس هانتا در ایران محدود هستند. مطالعات سرواپیدمیولوژیکی انجامشده توسط انستیتو پاستور ایران و دانشگاههای علوم پزشکی، از جمله مطالعاتی در دهۀ گذشته، حضور آنتیبادیهای ضد هانتاویروس را در درصدی از جمعیتهای جوندگان شمال ایران (بهویژه استانهای مازندران و گیلان) و در گروههای در معرض خطر شغلی نشان داده است.
نکات کلیدی:
ایران در فهرست کشورهای با اپیدمی فعال هانتاویروس قرار ندارد
تعداد موارد بالینی تأییدشده بسیار محدود است؛ احتمال کمگزارشی به دلیل تشابه علائم با سایر بیماریهای ویروسی وجود دارد
ترکیه و روسیه (هر دو از همسایگان منطقهای ایران) موارد سالانهای را گزارش میکنند، که اهمیت آگاهی برای مسافران را افزایش میدهد
نظارت اپیدمیولوژیک توسط مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت و انستیتو پاستور ایران انجام میشود
علائم ویروس هانتا
عفونت معمولاً در دو مرحله پیشرفت میکند. علائم اولیه شبیه به آنفلوانزا یا کووید-19 است که تشخیص زودهنگام را دشوار میسازد.
دورۀ کمون: معمولاً 12 تا 21 روز پس از مواجهه. در موارد نادر، علائم میتوانند بین 5 تا 60 روز ظاهر شوند.
مرحلۀ اولیه (روزهای 1 تا 5)
تب بالای ناگهانی
درد عضلانی شدید، بهویژه در ناحیۀ کمر، باسن و شانهها
ضعف و خستگی شدید
سردرد و سرگیجه
علائم گوارشی: تهوع، استفراغ، درد شکم، گاهی اسهال
لرز
سرخی صورت و گردن
مرحلۀ پیشرفته (روزهای 4 تا 10)
تصویر بالینی بسته به نوع ویروس متفاوت میشود:
HFRS (شکل کلیوی)
درد کمر بهعنوان علامت مشخصه
کاهش شدید حجم ادرار (الیگوری) تا قطع کامل
خون در ادرار (هماتوری)
تاری دید یا نزدیکبینی گذرا — علامت اولیۀ شایع در عفونت با ویروس Puumala
پتشی (نقاط ریز قرمز روی پوست)
خونریزی از بینی یا لثهها
افت فشار خون و شوک
HPS (شکل ریوی)
تنگی نفس واضح و تنفس سریع
سرفۀ خشک
ادم ریوی (تجمع مایع در ریهها)
شوک و نارسایی تنفسی
نکتۀ مهم: اگر تماس اخیر با جوندگان یا فضاهای احتمالاً آلوده داشتهاید و این علائم در شما ظاهر شدهاند، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید. درمان حمایتی زودهنگام بهطور قابلتوجهی پیشآگهی را بهبود میبخشد.
ویروس هانتا چگونه منتقل میشود؟
راه اصلی انتقال — استنشاق ذرات معلق: زمانی که ادرار، مدفوع و بزاق جوندگان آلوده خشک میشود، ذرات ویروسی هنگام جاروکشی، جابهجایی اشیا یا تمیزکاری در هوا پخش میشوند و از طریق تنفس وارد بدن میشوند. فضاهای بسته و بدون تهویۀ مناسب — انباریها، زیرشیروانیها، زیرزمینها، اصطبلها، خانههای روستایی متروکه و کلبههای جنگلی — بیشترین خطر را دارند.
سایر راههای ثبتشده:
تماس با سطوح آلوده و سپس لمس دهان، چشم یا بینی
گزش جوندۀ آلوده (نادر)
مصرف غذای آلوده به بزاق جوندگان (نادر؛ اسید معده معمولاً ویروس را غیرفعال میکند)
راههایی که ویروس هانتا از طریق آنها منتقل نمیشود:
انتقال از فرد به فرد در شرایط عادی روی نمیدهد. تنها استثنا: ویروس آندس در آمریکای جنوبی.
انتقال خون بهعنوان راه انتقال ثبت نشده است.
حیوانات خانگی (سگ، گربه) و دامهای اهلی (گاو، مرغ): میزبان ویروس نیستند، اما در صورت شکار جوندگان میتوانند مواد آلوده را بهصورت مکانیکی منتقل کنند.
افراد در معرض خطر
افراد زیر در معرض خطر بیشتری قرار دارند:
کشاورزان و دامداران
جنگلبانان، شکارچیان و کوهنوردان
افرادی که مکانهای بستۀ متروکه را تمیز میکنند، بهویژه هنگام بازگشایی خانههای روستایی یا ویلاهای ییلاقی در ابتدای فصل گرم
کارگران ساختمانی و کارکنان شرکتهای مبارزه با حشرات و جوندگان
پرسنل آزمایشگاه که با جوندگان کار میکنند
ساکنان مناطق روستایی در نواحی اندمیک
در مناطقی که ویروس هانتا گردش دارد، بیشتر موارد بین بهار و پاییز ثبت میشوند، یعنی فصل اوج فعالیت جوندگان.
تشخیص ویروس هانتا
تشخیص بر اساس ترکیب شک بالینی، زمینۀ اپیدمیولوژیک و تأیید آزمایشگاهی صورت میگیرد.
1. شرح حال: کلیدیترین سؤال این است که آیا در هفتههای گذشته با جوندگان یا فضاهای احتمالاً آلوده تماس داشتهاید (روستا، انباری، ویلا، جنگل).
2. معاینۀ بالینی: ارزیابی وضعیت همودینامیک، عملکرد کلیه و علائم خونریزی.
3. آزمایشهای آزمایشگاهی:
سرولوژی (ELISA): شناسایی آنتیبادیهای IgM و IgG ضد ویروس هانتا
PCR: تشخیص RNA ویروسی، بهویژه در مرحلۀ اولیه مفید است
شمارش کامل خون: ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت) تقریباً همیشه دیده میشود
آزمایش عملکرد کلیه: کراتینین، اوره
آزمایش ادرار کامل: پروتئینوری، هماتوری
آزمایشهای کبدی برای ارزیابی نارسایی چندعضوی
4. تصویربرداری:
رادیوگرافی یا سیتیاسکن قفسۀ سینه در صورت شک به درگیری ریه
سونوگرافی کلیهها در صورت شک به فرم کلیوی
درمان ویروس هانتا
هیچ درمان ضدویروسی اختصاصی تأییدشدهای وجود ندارد و واکسن نیز در دسترس عمومی نیست. درمان حمایتی است و متناسب با وضعیت بالینی تنظیم میشود.
در فرم کلیوی (HFRS)
بستری بیمارستانی در موارد متوسط تا شدید
همودیالیز در نارسایی حاد کلیه میتواند نجاتبخش باشد
مدیریت دقیق مایعات و الکترولیتها
پشتیبانی فشار خون
درمان عوارض خونریزی، در صورت لزوم با فرآوردههای خونی
در فرم ریوی (HPS)
بستری در بخش مراقبتهای ویژه
اکسیژندرمانی و در صورت نیاز تنفس مصنوعی مکانیکی
مدیریت محتاطانۀ مایعات (افزایش بیش از حد ادم ریوی را تشدید میکند)
پشتیبانی همودینامیک با وازوپرسورها
داروهای ضدویروسی
داروی ریباویرین در برخی مطالعات در صورت تجویز زودهنگام در فرم HFRS نتایج محدودی نشان داده، اما شواهد متناقض است و درمان استاندارد محسوب نمیشود. تصمیم بهصورت موردی توسط متخصص بیماریهای عفونی گرفته میشود.
تشخیص زودهنگام و درمان حمایتی بهموقع، مهمترین عوامل تعیینکنندۀ پیشآگهی هستند.
پیشگیری: چگونه از خود محافظت کنید؟
با توجه به نبود واکسن، پیشگیری بر اساس کنترل جوندگان و تمیزکاری ایمن فضاهای احتمالاً آلوده استوار است.
در منزل و محل کار:
درز و شکافهایی را که جوندگان از آنها وارد میشوند، مسدود کنید
مواد غذایی را در ظروف کاملاً دربسته نگهداری کنید
زبالهها را بهطور منظم خارج کنید
پناهگاههای احتمالی نزدیک ساختمان (هیزم انباشته، بقایای ساختمانی، علفهای بلند) را از بین ببرید
هنگام تمیزکاری فضاهای متروکه (بیشترین ریسک):
حداقل 30 دقیقه قبل از ورود، فضا را تهویه کنید
هرگز جارو یا جاروبرقی خشک نکنید — این کار ویروس را در هوا پخش میکند
سطوح را با محلول ضدعفونیکننده (وایتکس رقیقشده 1:9 یا ضدعفونیکنندۀ مجاز) مرطوب کنید و سپس با دستمال نمدار تمیز نمایید
از ماسک N95 یا FFP2 و دستکشهای ضدآب استفاده کنید
پس از کار دستها را با صابون بهطور کامل بشویید و لباسها را با دمای حداقل 60 درجۀ سانتیگراد بشویید
در فعالیتهای خارج از منزل (کوهنوردی، اردوگاه، شکار):
از برپا کردن چادر در نزدیکی لانههای جوندگان خودداری کنید
مواد غذایی را در ظروف دربسته و بالاتر از سطح زمین نگهداری کنید
از چادری با کف بسته یا تختخواب بلند استفاده کنید
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
بهسرعت به پزشک مراجعه کنید اگر:
تماس اخیر با جوندگان یا فضاهای احتمالاً آلوده داشتهاید (ویلا، انباری، خانۀ روستایی، جنگل) و تب بالا، درد عضلانی شدید یا سردرد قوی پیدا کردهاید
تنگی نفس، سرفۀ مداوم یا کاهش قابلتوجه حجم ادرار ظاهر شده است
نقاط قرمز ریز روی پوست یا خونریزی غیرعادی مشاهده میکنید
تماس اولیه معمولاً با پزشک عمومی یا متخصص بیماریهای عفونی انجام میشود. بسته به وضعیت بالینی، بیمار ممکن است به متخصص کلیه یا متخصص ریه ارجاع داده شود.
درمان در ترکیه: یک گزینه برای بیماران ایرانی
ترکیه بهعنوان یکی از مقاصد اصلی گردشگری سلامت در منطقه، سالانه میزبان هزاران بیمار ایرانی است. در زمینۀ بیماریهای عفونی پیچیده مانند عفونتهای هانتاویروسی، بیمارستانهای بزرگ ترکیه دارای امکانات پیشرفتهای هستند:
بخشهای مراقبت ویژه (ICU) با تجهیزات مدرن
امکانات همودیالیز و درمان نارسایی حاد کلیه
متخصصان بیماریهای عفونی با مدارک بینالمللی
خدمات به زبان فارسی در بسیاری از مراکز درمانی پیشرو
پلتفرم HekimDoktor امکان دسترسی به متخصصان مجرب در ترکیه را با پشتیبانی به زبان فارسی فراهم میکند، شامل امکان مشاورۀ آنلاین، رزرو نوبت و راهنمایی پیش از سفر برای بیماران بینالمللی.
🔍 برای یافتن متخصصان بیماریهای عفونی، کلیه و ریه در ترکیه با پشتیبانی فارسی، به HekimDoktor مراجعه کنید.
پرسشهای رایج
آیا ویروس هانتا از فرد به فرد منتقل میشود؟
در شرایط عادی خیر. تنها استثنای ثبتشده ویروس آندس در آمریکای جنوبی است که در آن تعدادی محدود از موارد انتقال انسانی گزارش شده است.
میزان مرگومیر ویروس هانتا چقدر است؟
به نوع ویروس بستگی دارد. سندرم قلبی-ریوی (HPS) — رایج در آمریکا — تا 38 درصد مرگومیر دارد. تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS) که در اروپا و آسیا شایع است، مرگومیری بین 1 تا 15 درصد بسته به نوع زیرگونه دارد.
آیا واکسنی برای ویروس هانتا وجود دارد؟
هیچ واکسنی برای استفادۀ عمومی در ایران، اروپا یا آمریکا تأیید نشده است. برخی کشورهای آسیایی واکسنهای غیرفعالشدۀ HFRS را با دسترسی محدود استفاده میکنند.
آیا حیوان خانگی من میتواند ویروس هانتا را به من منتقل کند؟
خیر. حیوانات خانگی میزبان ویروس نیستند. اما اگر جونده شکار کنند، میتوانند مواد آلوده را بهصورت مکانیکی به منزل منتقل کنند.
دورۀ کمون ویروس چقدر است؟
معمولاً 12 تا 21 روز، در موارد نادر بین 5 تا 60 روز.
آیا ویروس هانتا در ایران شایع است؟
ایران در فهرست کشورهای با اپیدمی فعال قرار ندارد. مطالعات سرولوژیکی محدود حضور ویروس را در برخی جوندگان نواحی شمالی نشان داده، اما تعداد موارد بالینی تأییدشده بسیار اندک است.
در منزلم مدفوع موش پیدا کردم، چه کنم؟
پیدا کردن مدفوع به معنای ابتلا به ویروس نیست. خطر اصلی از استنشاق ذرات هنگام تمیزکاری ناشی میشود. حداقل 30 دقیقه فضا را تهویه کنید، سطوح را با ضدعفونیکننده مرطوب کنید، از ماسک N95 و دستکش استفاده کنید و هرگز جارو یا جاروبرقی خشک نکنید.
اگر در ترکیه به بیماری مشکوک شدم، چگونه میتوانم به پزشک دسترسی پیدا کنم؟
پلتفرم HekimDoktor امکان جستجو و رزرو نوبت با متخصصان بیماریهای عفونی، کلیه و ریه را در ترکیه فراهم میکند، با پشتیبانی به زبان فارسی برای بیماران بینالمللی.
نکات کلیدی
ویروس هانتا یک ویروس RNA است که از طریق جوندگان به انسان منتقل میشود، عمدتاً از راه استنشاق ذرات معلق از مدفوع خشکشدۀ آنها.
دو فرم اصلی: HPS (آمریکا، مرگومیر بالا) و HFRS (اروپا و آسیا، مرگومیر کمتر).
در ایران، تعداد موارد بالینی محدود است، اما آگاهی برای مسافران به مناطق اندمیک ضروری است.
انتقال از فرد به فرد در شرایط عادی رخ نمیدهد، بهجز ویروس آندس.
واکسن یا درمان ضدویروسی اختصاصی تأییدشدهای وجود ندارد — درمان حمایتی است.
پایۀ پیشگیری، کنترل جوندگان و تمیزکاری ایمن فضاهای آلوده است.
شرح حال تماس با جوندگان مهمترین سرنخ تشخیصی است.
اخطار پزشکی: این مقاله صرفاً جنبۀ اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی متخصص نیست. برای هرگونه سؤال در مورد سلامت خود، با یک پزشک متخصص مشورت کنید.
منابع: سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مراکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)، انستیتو پاستور ایران، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دفتر منطقهای شرق مدیترانۀ سازمان جهانی بهداشت (EMRO).
یادداشت ویراستاری: این مقاله توسط تیم تحریریۀ HekimDoktor تهیه شده است. بازنگری توسط متخصص بیماریهای عفونی پیش از انتشار توصیه میشود.
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید!